[Ενστάσεις] Εξάγοντας εσωστρέφεια

Ευρισκόμενος για προσωπικούς λόγους στη Βενετία, είπα να ξοδέψω αρκετό χρόνο στην εικαστική Μπιενάλε που διεξάγεται εκεί κάθε δύο χρόνια – προφανώς και για να δω το ελληνικό έργο που έχει συζητηθεί πολύ.

Κατ’ αρχάς, δυο λόγια για την Μπιενάλε. Πολλά πολυμέσα και πολλή αμηχανία. Πολλή conceptual art και ελάχιστη ζωγραφική. Καλλιτέχνες από χώρες με πολιτικά προβλήματα ελευθερίας (Κίνα, Αίγυπτος, Ρωσία κ.λπ.) κάτι υπαινίσσονται, αλλά είναι ασαφές τι ακριβώς – ευνόητο ίσως μια και είναι επίσημες συμμετοχές. Καλλιτέχνες από χώρες ελεύθερες και ανεπτυγμένες που, γενικώς, οι ιδέες τους απηχούν γενικές και αόριστες θέσεις από την περιοχή της πολιτικής ορθότητας: πολυπολιτισμικότητα, δικαιοσύνη, οικολογία κ.λπ. Πολλή νοσταλγία. Πολλή σοβαροφάνεια. Καθόλου πλάκα – ίσως γι’ αυτό μου άρεσε πολύ η βρετανική συμμετοχή της Σάρα Λούκας που σαρκάζει τη σεξουαλικότητα.

Πού βρίσκεται σε αυτά η Ελλάδα; Η Μαρία Παπαδημητρίου, η καλλιτέχνις που εκπροσωπεί τη χώρα μας, ως γνωστόν, ανακατασκεύασε ένα ιδιότυπο μαγαζί από τον Βόλο. Ενα εργαστήριο δερμάτων άγριων ζώων, το Αγριμικά. Μαγαζάκι από το παρελθόν, μιας μη ανταγωνιστικής σε τίποτα Ελλάδας, με διάκοσμο παλιά έπιπλα, αποκόμματα εφημερίδων (κυριαρχεί ο Χρήστος Πασαλάρης), ένα ταριχευμένο κεφάλι χοίρου, δέρματα, σημειώματα στους τοίχους, κάποια εργαλεία, αντιμετωπίζεται ως τεκμήριο ενός παρελθόντος, το οποίο ωστόσο δεν έχει οργανική σχέση με το παρόν ούτε με κάποιο ευοίωνο μέλλον της χώρας.

Διάβασα ότι το συγκεκριμένο έργο εντυπωσίασε. Απορώ, ποιους και γιατί; Μιλάει για μια εσωστρεφή βαλκανική χώρα. Είναι μια εικόνα γραφική, επενδυμένη με λόγο που εξιδανικεύει ένα παρελθόν θυσιών χωρίς αποτέλεσμα. Και δένει με μια σημερινή εσωστρέφεια στο όνομα κάποιας αντίστασης (στην παγκοσμιοποίηση;) και με τη συνακόλουθη καταγγελία που αυτή η υποτιθέμενη αντίσταση επιφέρει.

Εξάγουμε εσωστρέφεια, ασυναρτησία και σοβαροφάνεια μαζί. Απ’ αυτήν την άποψη, πάντως, μπορεί και να είναι αντιπροσωπευτική εικόνα της σημερινής Ελλάδας.