Ο Κάμερον, η θέληση και ο τρόπος

Αν ρωτούσε κάποιος τον Ντέιβιντ Κάμερον πώς πήγε η διήμερη περιοδεία-εξπρές που πραγματοποίησε στα τέλη της περασμένης εβδομάδας σε τέσσερις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες – Χάγη, Παρίσι, Βαρσοβία και Βερολίνο – προκειμένου να εξασφαλίσει στήριξη για την επαναδιαπραγμάτευση που επιθυμεί όσον αφορά τη σχέση της Βρετανίας με την ΕΕ, το πιθανότερο είναι ότι θα επαναλάμβανε τη φράση που χρησιμοποίησε κατά την κοινή τους συνέντευξη Τύπου η Ανγκελα Μέρκελ: «Οπου υπάρχει θέληση, υπάρχει τρόπος». Ωστόσο, η ατάκα αυτή επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Ισως μάλιστα να εμπεριέχει και μια δόση τακτικισμού: στενός συνεργάτης της γερμανίδας καγκελαρίου, ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Μπούντεσταγκ Νόρμπερτ Ρέτγκεν, διαμήνυσε χθες στον βρετανό πρωθυπουργό πως θα ήταν μη ρεαλιστικό να περιμένει αλλαγές στις ευρωπαϊκές συνθήκες πριν από το δημοψήφισμα που έχει υποσχεθεί να διοργανώσει έως τα τέλη του 2017 με το ερώτημα του Brexit∙ και πως η Γερμανία θα προτιμούσε να προχωρήσει η Βρετανία στο δημοψήφισμα «όσο το δυνατόν πιο σύντομα».

Ο Κάμερον έχει δηλώσει ότι επιθυμεί προσωπικά την παραμονή της Βρετανίας στην ΕΕ, υπό την προϋπόθεση πως θα μπορέσει να διαπραγματευτεί μια νέα, πιο χαλαρή σχέση και θα εξασφαλίσει το δικαίωμα να περιορίσει την πρόσβαση των μεταναστών από άλλα κράτη της ΕΕ στα βρετανικά κοινωνικά επιδόματα. Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι μια έξοδος της χώρας του από την ΕΕ δεν θα τον άφηνε συντετριμμένο.

Από το Παρίσι όπου βρέθηκε την περασμένη Πέμπτη, κάλεσε τους λοιπούς 27 εταίρους να δείξουν «ελαστικότητα» και «φαντασία» όσον αφορά το μέλλον της ΕΕ, επιμένοντας πως προτεραιότητά του είναι να την κάνει «πιο ανταγωνιστική». Ωστόσο από τη Βαρσοβία όπου μετέβη την επομένη, υποχρεώθηκε να αναγνωρίσει μετά τη συνάντησή του με την πρωθυπουργό Εύα Κόπατς ότι χρειάζονται περισσότερες συζητήσεις «όσον αφορά την αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ελεύθερη μετακίνηση και στα εθνικά συστήματα κοινωνικής προστασίας». Διότι λίγο νωρίτερα, κατά τις συνομιλίες τους, η Κόπατς είχε «εκφράσει έντονη αντίθεση σε λύσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διακρίσεις εις βάρος Πολωνών ή άλλων ευρωπαίων πολιτών οι οποίοι εργάζονται νόμιμα στη Βρετανία».

Η Ανγκελα Μέρκελ, από την πλευρά της, άφησε την πόρτα ανοιχτή στον Κάμερον. Παρότι, όπως επισημαίνει η «Monde», βλέπει με ιδιαίτερα κακό μάτι το ενδεχόμενο ενός Brexit και «σιχαίνεται τα δημοψηφίσματα», γνωρίζει καλά πως μια κατά μέτωπον επίθεση στα σχέδια του βρετανού πρωθυπουργού θα ήταν αντιπαραγωγική. Χρησιμοποίησε λοιπόν την αντίθετη τακτική: έδωσε έμφαση σε όλα όσα ενώνουν τη Βρετανία και τη Γερμανία, ιδιαίτερα στη βούληση περιορισμού της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας. Αναφέρθηκε επίσης σε «κάποιους τομείς για τους οποίους θα πρέπει να διαπραγματευτούμε περισσότερο καιρό» – όπως οι «καταχρήσεις» που σχετίζονται με το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης εντός ΕΕ. Και ως απόδειξη της καλής της θέλησης δήλωσε πρόθυμη, αν χρειαστεί, να εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης των ευρωπαϊκών συνθηκών. Στην πραγματικότητα, λένε οι αναλυτές, η Μέρκελ, όπως άλλωστε και ο Φρανσουά Ολάντ, δεν θεωρεί δυνατή μια αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών πριν από το βρετανικό δημοψήφισμα – η χθεσινή δήλωση του Ρέτγκεν το επιβεβαιώνει. Βερολίνο και Παρίσι όμως εκτιμούν πως ο ίδιος ο Κάμερον αφήνει ανοιχτές αρκετές πόρτες και πρέπει να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία.

Απαιτήσεις και μεταρρυθμίσεις
«Ο Κάμερον έχει την ευφυΐα να μην καταθέτει κάποια λίστα απαιτήσεων μαζί με τις απαραίτητες νομικές μεταρρυθμίσεις» επισημαίνει γερμανός αξιωματούχος. «Ξεκινά μια πολιτική συζήτηση ώστε να καταλάβουν οι Ευρωπαίοι τις ανησυχίες του. Βρισκόμαστε στην αρχή μιας διαδικασίας διαπραγμάτευσης στην οποία πρέπει να δώσουμε την ευκαιρία να επιτύχει».

Γιατί δεν αλλάζουν οι συνθήκες
Σε τεχνικό επίπεδο, γράφει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο Βόλφγκανγκ Μίνχαου, οι ευρωπαϊκές συνθήκες θα μπορούσαν να αλλάξουν έτσι ώστε να φέρουν «και περισσότερη ολοκλήρωση για την ευρωζώνη και περισσότερη χαλαρότητα για τη Βρετανία». Αλλά δύο πολιτικοί λόγοι το απαγορεύουν, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Κατ’ αρχάς, το «όχι» των Γάλλων στο Ευρωσύνταγμα παραμένει ανοικτό τραύμα για τους γάλλους Σοσιαλιστές και ο Φρανσουά Ολάντ δεν θα ανοίξει καμία σχετική συζήτηση πριν από τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Και δεύτερον, δεν υπάρχει συμφωνία όσον αφορά το τι πρέπει να αλλάξει στις συνθήκες. Ειδικά από τη Γερμανία, «μπορεί να αναμένει κανείς πως θα μποϊκοτάρει κάθε ουσιαστική μεταρρύθμιση της ευρωζώνης όσο καιρό η οικονομία της ωφελείται από τις εσωτερικές ανισορροπίες της ευρωζώνης. Και αυτό ίσως να μην αλλάξει μέσα στην επόμενη δεκαετία».