[Αριστερά της Εδέμ] Θα περάσει κι αυτό;

Είναι πολυτέλεια να μαλώνουμε για την πολιτική στάση και το νόημα των στίχων ενός καλλιτέχνη ή υπάρχει λόγος σοβαρός να το κάνουμε και ως προϋπόθεση της δημοκρατίας;

Το καινούργιο τραγούδι του Νίκου Πορτοκάλογλου με τίτλο «Θα περάσει κι αυτό» είναι το πιο νωπό παράδειγμα προσομοίωσης εθνικού διχασμού αφού με αφορμή τους στίχους του χωριστήκαμε πάλι σε μνημονιακούς – αντιμνημονιακούς. Ενα μέρος του τραγουδιού είναι αρκετό για να πυροδοτήσει σκέψεις: «Είναι η πόλη μου καμένη είν’ η χώρα μου μισή/ νικητές και νικημένοι όλοι χάσαμε μαζί». Λίγες σκέψεις μου ίσως προσθέσουν κάτι.

n Πρώτον: Θεωρώ πως το κομμάτι – που είναι ενδιαφέρον μουσικά – είναι όντως πολιτικό ή τέλος πάντων επιτελεί μια πολιτική λειτουργία. Και όντως, η νοηματική του δομή είναι κοντά στην παγκάλεια ρήση «μαζί τα φάγαμε».

Αν τα τελευταία πέντε μνημονιακά χρόνια είχαμε τον θυμό και το όλο λυρισμό σηκωμένο δάχτυλο καλλιτεχνών που τα έβαλαν με τον καπιταλισμό ή τις όψεις του, από την άλλη είχαμε και ένα νέο στερεότυπο: αυτό των «εμείς φταίμε για όλα», «ζούσαμε μέσα στο ψέμα και στα δανεικά» και γενικά την αναπαραγωγή ενός αυτομαστιγώματος που εξίσωνε την ατομική ευθύνη της μη κομμένης απόδειξης για μια τυρόπιτα με τη συλλογική ενοχή για μυθικά ποσά για προμήθειες εξοπλιστικών.

Εδώ, ταξινομήθηκαν απόψεις αποδομητικές του παλιού πολιτικού συστήματος και από εδώ ο νέος φετιχισμός για τους «καλούς ξένους» που σώζουν την Ψωροκώσταινα γέννησε μια νέα ιδεολογική υπογεμονία πλάι στην κυρίαρχη του αριστερού λυρισμού που χάιδευε τον λαό για τα πάντα.

n Δεύτερον: Θεωρώ πως ο Πορτοκάλογλου εντάσσεται στον νέο στερεοτυπικό λόγο τού «μαζί τα φάγαμε», λειτουργεί πολιτικά δηλαδή στον τόπο και στον χρόνο του, και βέβαια η κριτική στη στάση του είναι αυτονόητη και γόνιμη.

Χρειάζεται όμως μια υποσημείωση: η κριτική δεν μπορεί να είναι λιθοβολισμός ή νεομακαρθισμός. Και οφείλει να λάβει υπόψη της πως ο καλός τραγουδοποιός δεν είναι κομισάριος που διαχειρίστηκε εξοπλιστικά ή Μεσογειακά Προγράμματα αλλά ένας καλλιτέχνης που υπόκωφα ή κραυγαλέα διατύπωσε μια άποψη. Από την εποχή των Φατμέ, εξάλλου, ο στίχος εγκιβώτιζε μια έμμεση δυσαρέσκεια για τις ιδεολογίες και εξέφραζε μια νέα απολιτίκ στάση μιας γενιάς που είχε μπουχτίσει από τις σηκωμένες γροθιές και αναδιπλωνόταν μοναχικά στο αστικό φόντο της Μεταπολίτευσης.

Κοινώς, ο Πορτοκάλογλου εξέφρασε μια πολιτική θέση με το νέο τραγούδι του, συνεπή με την όλη πορεία του. Δεν είναι όμως ο Σόιμπλε, ούτε ο συστημικός αυλητής που θα λιθοβολήσουμε.