[Αριστερά της Εδέμ] Νέο σινεμά μόνο ψάχνει

Εχουμε σινεμά; Και αν ναι, περιλαμβάνει στη θεματολογία του ή εμπνέεται από τη μετέωρη Ελλάδα; Το βραβείο Κριτικής Επιτροπής στις Κάννες για την ταινία «Αστακός» του Γιώργου Λάνθιμου απαντάει στο πρώτο ερώτημα αφού δεν έρχεται αιφνίδια και αποτελεί την επιβεβαίωση πως κάτι κινείται στο κινηματογραφικό τοπίο εδώ και μια δεκαετία. Τζουμέρκας, Τσαγκάρη, Λυγίζος, Αβρανάς και βέβαια Κούτρας είναι μερικές μόνο περιπτώσεις ελλήνων σκηνοθετών που αρθρώνουν τον λόγο τους σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον και με ταινίες που διακρίνονται και χειροκροτούνται και έξω. Ο Λάνθιμος, άτυπος πατριάρχης του νέου ρεύματος, του λεγόμενου και weird cinema (ο όρος για το ελληνικό νέο σινεμά πρωτογράφτηκε απ’ τον Στιβ Ρόουζ του «Γκάρντιαν»), δείχνει να διαμορφώνει μια τάση που εστιάζει στην προβληματική της ελληνικής οικογένειας και στις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας, στις ανθρώπινες σχέσεις, στην ανάγκη για επικοινωνία και όλα αυτά μέσα από την πατίνα του vintage, τη συμμετρία και την αίσθηση πως τα φιλμ μοιάζουν να ανασυνθέτουν ένα pop ψηφιδωτό που όμως δεν παραπέμπει σε κάτι ρετρό.

Οι ταινίες του Λάνθιμου και μερίδας συναδέλφων του δεν έχουν την αίσθηση του κατεπείγοντος, ούτε κραυγαλέα στήνουν την κάμερα ως φλογοβόλο κατά της κρίσης και της νεο-φτώχειας. Κάτι που τους καταμαρτυρούν πολλοί από τους επικριτές τους είναι πως πετάνε την μπάλα στην εξέδρα σε αντίθεση με τον έτερο πόλο του νέου σινεμά που ακούει στο όνομα Γιάννης Οικονομίδης. Η δική του κάμερα μοιάζει GPS ενός ωμού ρεαλισμού. Η ματιά του – με κάτι από Τζων Κασσαβέτη – δεν διστάζει να κοιτάξει στα κουζινάκια των σύγχρονων διαμερισμάτων και στα δράματα που εκτυλίσσονται εκεί. Η γλώσσα του – άγρια – αποτυπώνει μια κοινωνία που συνθλίβεται στη μιζέρια, στην αποξένωση και στις παρενέργειες μιας ασύδοτης καπιταλιστικής κρίσης. Ο Οικονομίδης μοιάζει να έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα να αναμετράται με την πύρινη πραγματικότητα. Ο Λάνθιμος έχει το προτέρημα να μιλάει μια πιο global γλώσσα. Μοιάζουν θα έλεγα με δύο χρονογράφους της ίδιας παθογένειας.

Και βέβαια, αντιμέτωποι με κάτι κοινό: το κράτος, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (που σήμερα δεν έχει ακόμη γενικό διευθυντή), παραδοσιακά δεν έβαλε ακριβώς πλάτη στα εγχειρήματα των νέων κινηματογραφιστών. Μοιάζει σχήμα οξύμωρο πως Λάνθιμος και Οικονομίδης καταπιάνονται με την παθογένεια της ελληνικής κοινωνίας, εγκλωβισμένοι και οι δύο στα γρανάζια αυτής της παθογένειας και με χρηματοδότηση ξένων κεφαλαίων και ενός και μόνο έλληνα επιχειρηματία: του Χρήστου Κωνσταντακόπουλου. Για τις Κάννες προχθές είχε δικαίωμα να πανηγυρίζει μόνο η δική τους επιμονή.