[Θεωρείο] Εξωτερική πολιτική στον βυθό

Το μυστικό ραντεβού στην Ελούντα τον Νοέμβριο του 1984 ανάμεσα στον Μουαμάρ Καντάφι, τον Φρανσουά Μιτεράν και τον Ανδρέα Παπανδρέου ήταν το πιο εντυπωσιακό ενσταντανέ αυτού που ο διοργανωτής της συνάντησης αποκαλούσε πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και η οποία, εκτός από πολυδιάστατη, διαφημιζόταν επίσης ως υπερήφανη και – κατά περίπτωση – ανεξάρτητη ή αδέσμευτη. Η πρόθεση ήταν η Αθήνα να δρα ανεξάρτητα ως διεθνής παράγοντας με γνώμονα το εθνικό της συμφέρον και χωρίς σημείο αναφοράς τον έναν από τους δύο πόλους. Το μήνυμα, δηλαδή, ήταν ότι στη ζωή δεν υπήρχε μόνο η Δύση. Υπήρχαν, επίσης, το ανατολικό μπλοκ και ο αραβικός κόσμος.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες από τότε, η Αθήνα δείχνει να επανατοποθετεί τον εαυτό της στη διεθνή σκακιέρα με βάση την ίδια λογική που λέει ότι αποκτάς στάτους υπολογίσιμου παίκτη όταν είσαι με όλους και με κανέναν, ένας αδέσμευτος σε έναν ωκεανό δεσμευμένων. Κάπως έτσι, ο Πάνος Καμμένος κάνει συμφωνίες για τα εξοπλιστικά στην Ουάσιγκτον πετώντας βόμβες για συνεκμετάλλευση του Αιγαίου και ο Παναγιώτης Λαφαζάνης συζητά ενεργειακά ντιλ στη Μόσχα, ενώ αφήνεται να εννοηθεί ότι εάν κλείσει η ευρωπαϊκή βρύση θα ανοίξει κάποια ρωσική κάνουλα. Και κάπως έτσι, η Ευρώπη υποτίθεται ότι υποχρεώνεται σε έναν ρόλο νευρικού θεατή, η τύχη του οποίου εξαρτάται από τις γεωστρατηγικές επιλογές της Ελλάδας.

Υπάρχει, όμως, μια διαφορά με τη δεκαετία του ’80 – κι αυτή δεν είναι ότι ο αραβικός κόσμος μυρίζει σήμερα τόσο πολύ μπαρούτι ώστε αναγκαστικά στερούμαστε μια διάσταση της πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Η διαφορά είναι ότι τότε το διακύβευμα ήταν το Τσαντ – γι’ αυτό πλακώνονταν ο Μιτεράν με τον Καντάφι, ενώ τους πιθανούς κινδύνους είχαν αναλάβει να εξαλείψουν οι λίβυοι πράκτορες που έψαχναν για τυχόν βόμβες στα ξενοδοχεία και οι βατραχάνθρωποι για τυχόν ανεπιθύμητους εισβολείς στα νερά της Ελούντας. Αντίθετα, ο κίνδυνος σήμερα είναι, απ’ όλα αυτά, να μείνουν πέντε γηραλέα P-3Β που εξειδικεύονται στον υποβρύχιο πόλεμο – και να μην τα βρίσκουν μια μέρα ούτε οι βατραχάνθρωποι.