Χαμηλοί τόνοι για τις επανορθώσεις

Πριν από δύο εβδομάδες είχε διαμηνύσει από το βήμα της Βουλής ότι οι Γερμανοί δεν μπορούν να κουνάνε το δάχτυλο στη χώρα για τα χρέη της, όταν οι ίδιοι δεν έχουν πληρώσει αυτό που τους αναλογεί για τις ναζιστικές θηριωδίες στην Ελλάδα. Το θέμα επανέφερε ο Αλέξης Τσίπρας ενώπιον της Ανγκελα Μέρκελ. Αλλά η αλλαγή στο ύφος και στον τόνο ήταν σαφής. Ο Πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων είναι πρωτίστως ηθικό (και όχι νομικό, γεγονός που προκάλεσε την έντονη αντίδραση του ΠΑΣΟΚ) και ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται να κατάσχει (όπως είχε απειλήσει ο υπουργός Δικαιοσύνης) γερμανικά κτίρια στην Ελλάδα.

Στροφή στον ρεαλισμό ύστερα από δύο εβδομάδες, κατά τη διάρκεια των οποίων Αθήνα και Βερολίνο αντάλλαξαν ουκ ολίγες μεγαλόστομες πύρινες δηλώσεις για το παρόν (Γιάνης Βαρουφάκης) και το παρελθόν (ναζιστικά εγκλήματα στην Ελλάδα), ή απλώς συνειδητοποίηση όλων των εμπλεκομένων ότι οι εχθρικές δηλώσεις δεν ωφελούν καμία πλευρά και άρα πρέπει να πέσουν οι τόνοι εδώ και τώρα; Αν κρίνει κανείς από το κλίμα των χθεσινοβραδινών δηλώσεων Μέρκελ – Τσίπρα ισχύουν και τα δύο, τουλάχιστον στο φορτισμένο ιστορικά και πολιτικά θέμα των πολεμικών επανορθώσεων.

«ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ». Το έδαφος είχε ήδη προετοιμαστεί από τον Νίκο Κοτζιά, ο οποίος στη χθεσινή του συνέντευξη στη «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ» περιέγραψε το πλαίσιο ενός «λογικού συμβιβασμού», ενώ τάχθηκε υπέρ μιας πολιτικής (και όχι νομικής) λύσης στο θέμα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου. Δεν είναι μυστικό ότι το Βερολίνο δυσφορεί κάθε φορά που ανοίγει το θέμα. Ωστόσο, σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, το ζήτημα συζητήθηκε εκτενώς από την ελληνική πλευρά στο δείπνο, διάρκειας τρεισήμισι ωρών, που είχαν το βράδυ της Κυριακής στο Βερολίνο ο Νίκος Κοτζιάς και ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγερ. Η πάγια γερμανική γραμμή είναι ότι το θέμα έχει κλείσει. Ομως, η ολική επαναφορά του στο προσκήνιο και ως ζήτημα ηθικής τάξεως που τίθεται ακόμη και από κύκλους στη Γερμανία έχει προκαλέσει προβληματισμό στο Βερολίνο.

Την ίδια γραμμή επανέλαβε χθες το βράδυ ενώπιον του Αλέξη Τσίπρα και η γερμανίδα καγκελάριος λέγοντας ότι το θέμα έχει κλείσει πολιτικά. Ωστόσο, άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να συζητηθεί μελλοντικά ενώ ταυτόχρονα αναφέρθηκε στο Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ. Υπενθυμίζεται ότι το Ταμείο – στα πρότυπα αντίστοιχης γερμανοτσεχικής συμφωνίας – ενεργοποιήθηκε το 2014 κατά την επίσκεψη του Κάρολου Παπούλια στο Βερολίνο και προβλέπει την παροχή ενός εκατομμυρίου ευρώ ετησίως για προγράμματα ανταλλαγών και επεξεργασίας ιστορικών δεδομένων μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας. Τότε μάλιστα ο γερμανός πρόεδρος Γιόαχιμ Γκάουκ, ο οποίος κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα είχε ζητήσει συγγνώμη για τα ναζιστικά εγκλήματα, είχε χαρακτηρίσει τη δημιουργία του Ταμείου «συνειδητή ομολογία με σκοπό τη διαμόρφωση του κοινού μέλλοντος, χωρίς ωστόσο να αποστρέφουμε το βλέμμα μας από το παρελθόν».

Τι σημαίνει λοιπόν η επίκληση του Ταμείου από τα χείλη της  Μέρκελ; Οτι το Βερολίνο προσανατολίζεται στην αξιοποίησή του και για θέματα που συνδέονται με τις αποζημιώσεις ή τις μαρτυρικές πόλεις. Προς αυτή την κατεύθυνση δεν αποκλείεται να αξιοποιηθεί ακόμη ένα εργαλείο που συμφωνήθηκε το 2014, το ελληνογερμανικό Εργαστήρι Νεολαίας (κατά το πολωνικό παράδειγμα). Σύμφωνα με πληροφορίες πάντως, παρά τις αντίστοιχες συμφωνίες, τα δύο προαναφερθέντα εργαλεία δεν έχουν αξιοποιηθεί καθώς χάθηκαν στη μετάφραση της γραφειοκρατίας. Αθήνα και Βερολίνο αναμένεται να ξαναπιάσουν το νήμα της ελληνογερμανικής συνεργασίας από κάτω προς τα πάνω, ενώ αναμένεται να αξιοποιηθούν και εργαλεία της κοινωνίας των πολιτών, όπως προκύπτει και από την προχθεσινή συνάντηση Κοτζιά – Σταϊνμάγερ.