[Στιγμές] Το αμερικανικό όνειρο σε κρίση

Το 2000 ένα βιβλίο τάραξε τα νερά στις ΗΠΑ. Λεγόταν «Bowling Alone» και ο συγγραφέας του Ρόμπερτ Πάτναμ, καθηγητής Δημόσιας Πολιτικής στο Χάρβαρντ, προειδοποιούσε για τις επιπτώσεις της διαρκούς διάβρωσης του κοινωνικού ιστού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκτοτε η έρευνά του επικεντρώθηκε στη διερεύνηση της τάσης αυτής. Στο καινούργιο του βιβλίο, τα ευρήματά του εντυπωσίασαν ακόμη και τον ίδιο. «Η ανισότητα στις ευκαιρίες που έχουν τα παιδιά των πλούσιων και των φτωχών οικογενειών είναι πολύ μεγαλύτερες σήμερα από ό,τι πριν από μισό αιώνα» διαπιστώνει. Το βιβλίο, «Τα παιδιά μας: Το αμερικανικό όνειρο σε κρίση», δείχνει πως οι προοπτικές για να μπει κάποιος σε καλύτερο σχολείο και να έχει μια επιτυχημένη καριέρα γίνονται όλο και λιγότερες για τα παιδιά φτωχικών νοικοκυριών.

Ο αμερικανός πολιτικός επιστήμονας κάνει λόγο για την «τέλεια καταιγίδα». Εδώ και χρόνια προειδοποιεί για μια άνευ προηγουμένου κατάρρευση της κοινωνικής, συλλογικής και πολιτικής ζωής, δηλαδή του λεγόμενου κοινωνικού κεφαλαίου, που ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1970 και επιταχύνεται συνεχώς με αρνητικές επιπτώσεις. Αρχισε να δημιουργείται επειδή τα φτωχά στρώματα περιθωριοποιούνταν πολύ γρήγορα από τα υπόλοιπα και κατόπιν, τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, το χάσμα μεγάλωσε επειδή τα ανώτερα οικονομικά στρώματα ξέφυγαν πολύ από τα μεσαία.

Η αμερικανική εργατική τάξη, υποστηρίζει ο Πάτναμ, δεν έχει γνωρίσει πραγματικές αυξήσεις εδώ και 30 ή 40 χρόνια. Για λίγο έγινε αυτό λόγω της εισόδου των γυναικών στην αγορά εργασίας. Ομως κατόπιν και ο θεσμός του γάμου άρχισε να καταρρέει, και έτσι το μικρό κέρδος εξανεμίστηκε. «Είναι σαν το φαινόμενο του θερμοκηπίου – δεν έχουμε τα τέλεια μέτρα, αλλά εάν περιμένουμε ώσπου να βεβαιωθούμε ότι συμβαίνει θα είναι πολύ αργά για να κάνουμε οτιδήποτε».

Ο Πάτναμ μας καλεί να κοιτάξουμε πόσο διαχωρισμένες είναι οι γειτονιές της Αμερικής, βάσει κοινωνικής τάξης. Οι πλούσιοι ζουν πλέον με τους πλούσιους και οι φτωχοί με τους φτωχούς. Μια κοινωνία στην οποία οι φυλές και οι διαφορετικές θρησκείες έχουν μπλεχτεί διαχωρίζεται πια βάσει εισοδηματικών κριτηρίων. «Τα σχολεία είναι η χαρακτηριστικότερη ένδειξη. Κάποτε δίναμε αγώνες για μεικτά, φυλετικά, σχολεία. Σήμερα ο διαχωρισμός είναι απόλυτος – και γίνεται βάσει της κοινωνικής τάξης».

Ο Πάτναμ θυμάται ότι στο μικρό Πορτ Κλίντον του Οχάιο όπου μεγάλωσε οι ενήλικοι φρόντιζαν όλα τα παιδιά. Είχαν τον νου τους δηλαδή και στα παιδιά των γύρω. «Αυτό έχει εξαφανισθεί πλέον. Εχουμε “ιδιωτικοποιήσει” το μεγάλωμα των παιδιών». Η πρότασή του είναι «να αισθανθούμε υπεύθυνοι για όλα τα παιδιά και όχι μόνο για τα δικά μας. Εάν δεν στηρίξουμε και τα φτωχά παιδιά, οι επιπτώσεις θα είναι αρνητικές για όλη τη χώρα. Η κοινωνική κινητικότητα αυτό εξασφαλίζει – την πρόοδο όλης της κοινωνίας».