[Εναλλακτικά] Απ’ το αμπέχονο στο φολκλόρ

Την Πέμπτη το βράδυ, στο Μέγαρο Μουσικής απολαύσαμε δύο κύκλους τραγουδιών σε σύνθεση του Μιχάλη Γρηγορίου που εγκιβώτιζαν μια ολόκληρη εποχή. Ειδικά ο πρώτος – τα περίφημα «Ανεπίδοτα Γράμματα» σε ποίηση του Αρη Αλεξάνδρου – παίχθηκε τριάντα οκτώ χρόνια μετά σε πρώτη δημόσια εκτέλεση. Ποιήματα που μελοποιήθηκαν ως μια ενότητα με έντονο το πολιτικό στίγμα και μια βαριά σημειολογία: η ποιητική γενιά της ήττας, όπου και ο Αλεξάνδρου ανήκε, είχε μελοποιηθεί από τη γενιά του Γρηγορίου στα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Το έγκαυμα της μνήμης μιας μεταπολεμικής Αριστεράς που ηττήθηκε, αλλά κράτησε το ηθικό πλεονέκτημα και τον λυρισμό της, μεταποιήθηκε τότε σε ένα πολιτικό τραγούδι που ανέδειξε και αναδείχθηκε και από άλλους συνθέτες με κορυφαίο τον Μικρούτσικο (διέκρινα και τον Θάνο στο κοινό). Την Πέμπτη το βράδυ, οι γενιές των οργανώσεων της Αριστεράς που έδρασαν ως μαθητές στα Ιουλιανά ή ως μαθητές ή φοιτητές στην εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν στο Μέγαρο. Και τα «Ανεπίδοτα Γράμματα» του Αλεξάνδρου ακούγονταν τώρα σε ένα διαφορετικό μουσικό τοπίο.

Το πολιτικό τραγούδι σήμερα είναι απολύτως μετασχηματισμένο και με κατακερματισμένη και αμήχανη την παρουσία του. Η χιπ – χοπ και low bap σκηνή μόνο μας έδωσε κάποια σπουδαία δείγματα τα τελευταία χρόνια στο φόντο μιας ξεχαρβαλωμένης Ναυπηγοεπισκευαστικής Ζώνης, μιας γενικευμένης επισφάλειας και ενός αναδυόμενου νεοναζισμού στις συνοικίες της Β’ Πειραιά.

Οι συλλογικότητες και η προφορικότητα, από την άλλη, αντικαταστάθηκαν από τον ψηφιακό όχλο στο Ιντερνετ που εναλλάσσει τον θρήνο για τον χαμό του Βαγγέλη Γιακουμάκη με συνταγές μαγειρικής. Η παραγωγή πολιτικού λόγου έδωσε τη θέση του στην αποσπασματική φρασεολογία και τη σωτηριολογία. Το πολιτικό τραγούδι σήμερα μοιάζει είδος προς εξαφάνιση. Και τη ρευστότητα, πολιτισμικά και αισθητικά, ενέτεινε η σημερινή κυβέρνηση. Ως «εκδίκηση» της Ιστορίας, μέρος της Αριστεράς που κουβαλάει το τραύμα της ήττας εδώ και δύο μήνες κυβερνά. Και ως αντινομία της Ιστορίας, η ίδια κυβέρνηση αυτές τις ημέρες ετοιμάζει το γλέντι με δημοτικά τραγούδια στο Σύνταγμα μετά τη στρατιωτική παρέλαση της 25ης Μαρτίου (που ακόμη δεν κατήργησε και παρά το οικονομικό κόστος που αυτή συνεπάγεται).

Οχι, δεν θα ποινικοποιήσω τα δημοτικά τραγούδια επειδή κάποτε έλαβαν την πιο σκοτεινή ιδεολογική τους χρήση. Ούτε θα διανοηθώ να ταυτίσω – όπως επικίνδυνα και άστοχα έκαναν διάφοροι – το γλέντι αυτό με τις φιέστες επί επταετίας. Απλά, με αμηχανία θα προσθέσω πως εκείνα τα σπαρακτικά «Ανεπίδοτα Γράμματα» του Αρη Αλεξάνδρου μάλλον ψάχνουν ακόμη παραλήπτη.