[Διαστάσεις] Ο διπλός κραδασμός

Σε ένα άρθρο του που δημοσιεύτηκε στα τέλη του περασμένου χρόνου στη «Λιμπερασιόν», ο γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί – συγγραφέας του περίφημου βιβλίου «Το Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα» – σημείωνε ότι για την Ευρώπη του 2015 υπήρχαν τρεις προοπτικές: μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση, ένας πολιτικός κραδασμός προερχόμενος από τα αριστερά και ένας πολιτικός κραδασμός προερχόμενος από τα δεξιά. Οι ευρωπαίοι ηγέτες, τόνιζε, «πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η δεύτερη πιθανότητα είναι μακράν η καλύτερη. Αντί να απορρίψει η Ευρώπη κόμματα όπως το Podemos και ο ΣΥΡΙΖΑ, πρέπει να συνεργαστεί μαζί τους για μια δημοκρατική επανίδρυση της ΕΕ. Αλλιώς, ο πολιτικός κραδασμός θα προέλθει από τα δεξιά και θα είναι ισχυρός».

Σχεδόν τρεις μήνες αργότερα, έχουμε τη διαφαινόμενη έξοδο της Ευρώπης (με εξαίρεση την Ελλάδα) από την κρίση, έναν πολιτικό κραδασμό από τα αριστερά (με τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ), αλλά ΚΑΙ έναν πολιτικό κραδασμό από τα δεξιά, που θα έρθει πιθανότατα αύριο με τη νίκη του Εθνικού Μετώπου στις νομαρχιακές εκλογές της Γαλλίας. Πώς εξηγείται αυτός ο διπλός κραδασμός; Τι δεν πήγε καλά;

Μια εξήγηση είναι ότι ζούμε στην εποχή των άκρων. Στο Ισραήλ νίκησε ξανά ο Νετανιάχου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η συναινετική πολιτική του Ομπάμα έχει όλο και λιγότερους οπαδούς. Και στη Μέση Ανατολή κυριαρχεί η βαρβαρότητα των τζιχαντιστών. Λογικό είναι λοιπόν και στην Ευρώπη να κερδίζουν έδαφος η άκρα Αριστερά και η άκρα Δεξιά.

Μια δεύτερη εξήγηση είναι ότι δεν ήρθε η δημοκρατική επανίδρυση της ΕΕ για την οποία μιλούσε ο Πικετί. Αντί να συνεργαστεί η Ευρώπη με τον ΣΥΡΙΖΑ, προτιμά να τον πιέζει, να τον εκβιάζει και να του στέλνει τελεσίγραφα. Το ερώτημα σε αυτή την προσέγγιση είναι ποιο ακριβώς σχήμα έχουμε στο μυαλό μας όταν μιλάμε για την «Ευρώπη». Ο Νότος αποδείχθηκε ένα κατασκεύασμα που υπήρχε μόνο στη φαντασία μας. Πολλές φορές οι Σοσιαλδημοκράτες είναι πιο σκληροί με την Ελλάδα κι από τους Κεντροδεξιούς. Οι ευθύνες για την επιδείνωση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι πολλαπλές, αλλά ο κερδισμένος είναι ένας: η Μαρίν Λεπέν.

Υπάρχει και μια τρίτη εξήγηση: η αδέξια, αν όχι καταστροφική εφαρμογή των ιδεών του Ερνέστο Λακλάου, του αργεντινού φιλοσόφου που θεωρείται ο γκουρού τόσο του ΣΥΡΙΖΑ όσο και του Podemos. Ο μεταμαρξιστής φιλόσοφος που δίδαξε για πολλά χρόνια Πολιτική Θεωρία στο Πανεπιστήμιο του Εσεξ και πέθανε τον περασμένο Απρίλιο σε ηλικία 78 ετών, αντικατέστησε την παραδοσιακή θεωρία της ταξικής πάλης με την έννοια της «ριζοσπαστικής δημοκρατίας», ενώ επισήμανε μεταξύ των άλλων την ανάγκη να ενοποιούνται διάφορα κοινωνικά αιτήματα μέσα από την αντίθεσή τους σε έναν κοινό εχθρό. Αν όμως εκδηλώσεις ριζοσπαστικής δημοκρατίας ήταν οι κινητοποιήσεις στην Ισπανία εναντίον των κατασχέσεων των σπιτιών, δεν συμβαίνει το ίδιο με τα έκτροπα στα ελληνικά πανεπιστημιακά ιδρύματα. Οταν ο Λακλάου έλεγε ότι η Αριστερά πρέπει να γίνει πιο λαϊκιστική, μάλλον δεν εννοούσε τα τσάμικα της 25ης Μαρτίου. Και όταν μιλούσε για συμμαχίες εναντίον του κοινού εχθρού, μάλλον δεν είχε στο μυαλό του τη σύμπραξη του Τσίπρα με τον Καμμένο.

Να μην το ξεχνάμε: στις εκλογές δεν νίκησε μόνο ο ΣΥΡΙΖΑ. Αναδείχθηκε τρίτο κόμμα και η Χρυσή Αυγή.