[Στιγμές] Ενας αιώνας ομορφιάς

Ο βρετανός επιστήμονας Φράνσις Κρικ λέει πως ο μοναδικός φιλόσοφος στην Ιστορία που αποδείχθηκε επιτυχημένος ήταν ο Αλμπερτ Αϊνστάιν. Η υπερβολική αυτή διατύπωση είχε στόχο να προκαλέσει τους φιλοσόφους αλλά και να τονίσει ένα στοιχείο δέους – συχνό μεταξύ των φυσικών – για τον τρόπο με τον οποίο ο Αϊνστάιν έφθασε να διατυπώσει τη γενική σχετικότητα, αυτή τη μεγάλη θεωρία για τη βαρύτητα, τον χώρο, τον χρόνο και το Σύμπαν, που συμπληρώνει φέτος 100 χρόνια. Μπορεί ο Αϊνστάιν να βασίστηκε λιγότερο σε στοιχεία και περισσότερο στη διαίσθησή του, λιγότερο στη γνώση και πιο πολύ στη φαντασία, όμως κατέληξε σε μια θεωρία που όχι μόνο αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματική και γόνιμη, αλλά είναι γνωστή μεταξύ των συναδέλφων του ως «η πιο όμορφη» στην ιστορία της επιστήμης.

Το γεγονός ότι η ομορφιά παίζει ρόλο στην επιστήμη είναι κάτι που μπερδεύει πολύ κόσμο, γράφει ο καθηγητής Γενετικής και Μοριακής Βιολογίας Χαβιέρ Σαμπέρδο στην εφημερίδα «Ελ Παΐς». Η επιστήμη, σύμφωνα με την κοινή αντίληψη, αποτελεί πεδίο ακριβών υπολογισμών, αυστηρής παρατήρησης και τετράγωνης λογικής – μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο ίσως δεν υπάρχει χώρος για αισθητικές αναζητήσεις. Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια για τη συντριπτική πλειονότητα της επιστημονικής παραγωγής. Ομως τα μεγάλα εννοιολογικά άλματα είναι έργο σπάνιων ανθρώπων, ατόμων που ξεπερνούν τα όρια και εκτός από ευφυή είναι ευφάνταστα και ιδιαίτερα δημιουργικά.

Ως «την πιο ευτυχισμένη ημέρα της ζωής μου» τη χαρακτήρισε ο Αϊνστάιν. «Καθόμουν στο γραφείο ευρεσιτεχνιών στη Βέρνη όταν, ξαφνικά, μου ήρθε μια ιδέα: ένα άτομο που περπατά στον δρόμο δεν αισθάνεται το βάρος του. Εμεινα έκπληκτος. Αυτή η απλή ιδέα μού προκάλεσε βαθιά εντύπωση και με έσπρωξε προς μια θεωρία της βαρύτητας». Εκείνο που σήμερα μπορούμε να αισθανθούμε σε ειδικούς θαλάμους χωρίς βαρύτητα ήταν το έναυσμα για τη θεωρία πάνω στην οποία βασίστηκε η σύγχρονη κοσμολογία!

Ομως εκτός από τύπους και μαθηματικές διατυπώσεις υπάρχει και ένα μικρό ποίημα, σαν χαϊκού που περιγράφει την ουσία της μεγαλοφυούς σύλληψης. Ανήκει στον μεγάλο αμερικανό θεωρητικό φυσικό Τζον Γουίλερ: «Η ύλη λέει στον χώρο πώς να λυγίσει, ο χώρος λέει στην ύλη πώς να κινηθεί». Αυτό το ζεν ποίημα δεν εκφράζει μόνο την ψυχή της γενικής σχετικότητας αλλά περιγράφει την εσωτερική αρμονία και την κομψότητά της. Την ομορφιά της.

Ποιο είναι το κύριο επιχείρημα εναντίον του μηδενισμού; Οτι μια μεγάλη θεωρία δεν εξηγεί μόνο τα υπάρχοντα δεδομένα με απλό τρόπο, αλλά προβλέπει και άγνωστα φαινόμενα. Οι εξισώσεις της γενικής σχετικότητας προέβλεψαν φαινόμενα όπως οι μαύρες τρύπες – που τόσο δημοφιλείς είναι σήμερα ιδιαίτερα στο Χόλιγουντ – και καταστάσεις τόσο περίεργες όπως η επιταχυνόμενη διαστολή του Σύμπαντος.

Σήμερα είναι Δευτέρα. Αν δεν μας καταπιεί κάποια μαύρη τρύπα, θα συναντηθούμε σε άλλα 100 χρόνια. Μην ανησυχείτε, ο χρόνος είναι σχετικός.