[Στιγμές] Εκατό χρόνια λιτότητα

Οι άνθρωποι μιλούν για τη λιτότητα εδώ και αιώνες. Οι αρχαίοι Ελληνες, οι μαθητές του Χριστού, ακόμα και ο Βενιαμίν Φραγκλίνος – όλοι προειδοποιούσαν για τους κινδύνους του δανεισμού και της σπατάλης. Η δημοσιονομική λιτότητα όμως αποτελεί μοντέρνα εφεύρεση.

Η πρώτη προσπάθεια άρχισε στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Η Συνθήκη των Βερσαλλιών του 1919 απαιτούσε από τη Γερμανία να πληρώσει αποζημιώσεις για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γεγονός που πίεσε πολύ την οικονομία και οδήγησε σε μεγάλο πληθωρισμό στη δεκαετία του ’20. Για να το αντιμετωπίσει η κυβέρνηση επέβαλε αυστηρή λιτότητα, αύξησε τους φόρους και έκοψε τις δημόσιες δαπάνες κατά το ένα τρίτο. Η οικονομία βυθίστηκε στην ύφεση και το 1932 η ανεργία είχε ξεπεράσει το 30%. Το σκηνικό για την άνοδο του Χίτλερ είχε στηθεί. Ομως μετά την οικονομική κρίση του 1927 και το Τόκιο υιοθέτησε αντιπληθωριστικές πολιτικές με τις δημόσιες δαπάνες να περιορίζονται κατά 20%. Αποτέλεσμα ήταν μια από τις χειρότερες οικονομικές κρίσεις στη σύγχρονη Ιστορία. Το εισόδημα των αγροτών έπεσε στο μισό και η κρίση προκάλεσε διαδηλώσεις, δολοφονίες και ενίσχυση του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων – κάτι που, με τη σειρά του, συνέβαλε στη στάση της Ιαπωνίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η δημοσιονομική λιτότητα δοκιμάστηκε και αλλού. Οταν η Μάργκαρετ Θάτσερ έγινε πρωθυπουργός της Βρετανίας το 1979, το έλλειμμα του προϋπολογισμού της χώρας ξεπερνούσε το 9% του ΑΕΠ και ο πληθωρισμός ήταν μεγάλος. Οι περικοπές στις δημόσιες δαπάνες έριξαν τη χώρα σε ύφεση με την ανεργία να διπλασιάζεται στο 12%.

Σήμερα η δημοσιονομική λιτότητα συνδέεται με το ΔΝΤ, που το επιβάλλει σε όλες τις χώρες με τις οποίες συναλλάσσεται. Η πτώχευση το 1982 του Μεξικού προκάλεσε μια κρίση χρέους που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Αυτό οδήγησε στον ενισχυμένο ρόλο του ΔΝΤ, το οποίο έδωσε δάνεια σε 12 χώρες απαιτώντας μέτρα λιτότητας και μεταρρυθμίσεις προς την ελεύθερη αγορά. Τα αποτελέσματα ήταν ζοφερά: καμία ανάπτυξη, μεγάλη πτώση του βιοτικού επιπέδου και μεγάλες αντιδράσεις. Μόνο η αναδιάρθρωση των χρεών επέτρεψε τη σταδιακή επιστροφή στην ανάπτυξη.

Μεγάλη κρίση ξέσπασε στις ασιατικές οικονομίες το 1997. Το ΔΝΤ επέβαλε αυστηρή λιτότητα στην Ταϊλάνδη, την Ινδονησία και τη Νότια Κορέα, όμως τα πράγματα έγιναν χειρότερα – και ήταν η πρώτη φορά που το Ταμείο το παραδέχθηκε δημόσια.

Οπως γράφει ο Μαρκ Μπλάιθ, καθηγητής του Πανεπιστημίου Μπράουν, «η λιτότητα είναι μια επικίνδυνη ιδέα. Ειδικά όταν την προωθούν πολλές χώρες μαζί.  Διότι τότε συρρικνώνονται όλες οι οικονομίες ταυτόχρονα και το χρέος ανεβαίνει σε σχέση με το περιορισμένο ΑΕΠ». Ο,τι ακριβώς έκανε το ΔΝΤ μετά το 2008. Ενα λάθος ακόμα, λοιπόν.