Εκλογές, με τα χειμωνιάτικα

Την προηγούμενη φορά, τον Ιούνιο του 2012, οι εκλογές ήταν πράγματι μια αναμέτρηση του θυμού με τον φόβο. Ο θυμός έβραζε. Και εκδηλωνόταν με σχεδόν βίαιο τρόπο. Στις πλατείες της Αθήνας ήταν σπάνιο να δεις εκλογικό περίπτερο του ΠΑΣΟΚ ή της ΝΔ και οι υποψήφιοι των δύο κομμάτων έκαναν διακριτικές καμπάνιες, συνωμοτικά σχεδόν. Από την άλλη πλευρά, ο φόβος θέριζε τα σωθικά. Οι άνθρωποι ψήφισαν «με τα πόδια» – αποσύροντας μαζικά ακόμη και μικρές τραπεζικές καταθέσεις – πριν μπουν, με τα ψηφοδέλτια στο χέρι, στο παραβάν.

Στην αναμέτρηση εκείνη, όπως ήταν αναμενόμενο, το πιο ισχυρό συναίσθημα, ο φόβος, επικράτησε του θυμού. Αλλά τώρα;

Τώρα, λοιπόν, εγώ δεν βλέπω γύρω μου ούτε πολύ θυμό, μα ούτε και μεγάλο φόβο.

Ο θυμός χωνεύτηκε. Μεταλλάχθηκε σε μια κατάσταση μόνιμης αποστροφής προς το πολιτικό σύστημα και τους εκπροσώπους του. Δεν είναι πια μια φωτιά που καίει, αλλά μια ψυχρή, παγιωμένη πολιτική συμπεριφορά. Σαν ένας τοίχος που χωρίζει ένα σημαντικό μέρος του εκλογικού σώματος από αυτό που θα ονόμαζε κανείς «πολιτικό κατεστημένο», όπως κι αν εκφράζεται.

Αλλά και ο φόβος καταλάγιασε. Οσο κι αν τον αναρριπίζουν πραγματικά δεδομένα, δικαιολογημένες ανησυχίες, ξένα δημοσιεύματα και μια προπαγανδιστική μηχανή που μάχεται να τον κρατήσει ζωντανό, είναι δύσκολο να κυριαρχήσει. Είναι δύσκολο ο ίδιος φόβος να φέρει, δεύτερη φορά, το ίδιο αποτέλεσμα.

Γι’ αυτό και – όσο κι αν οι πολιτικές καμπάνιες, μέχρι στιγμής, κοπιάρουν το 2012 και ο κυρίαρχος κομματικός λόγος εμφανίζει τις εκλογές που έρχονται ως τρίτο γύρο των διπλών εκλογών του ’12 – αυτή τη φορά δύσκολα θα δούμε ξανά μια αναμέτρηση της οργής με τον φόβο. Ο,τι έχει απομείνει από τα θερμά αισθήματα του ’12 είναι η ισχυρή διάθεση αποδοκιμασίας των απερχομένων, από τη μια, και η δυσπιστία απέναντι στην πολιτική επαγγελία των επερχομένων, η ανασφάλεια που προκαλούν, αφετέρου. Κι αν κάτι μοιάζει με την προηγούμενη φορά είναι η κοινωνική πόλωση της ψήφου. Οι εισοδηματικές και ηλικιακές τομές μοιάζει να έχουν βαθύνει ακόμη περισσότερο και να διαφοροποιούν εντονότερα την εκλογική συμπεριφορά των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων.

Η Νέα Δημοκρατία θα ήθελε αυτές οι εκλογές να παρασταθούν, στη συνείδηση των εκλογέων, ως μια μάχη της «ευθύνης» με την «ανευθυνότητα». Αλλά ο μικροπολιτικός τρόπος διαχείρισης της επιχείρησης «έξοδος από το Μνημόνιο», τους τελευταίους έξι μήνες, υπονομεύει το μήνυμα, αδυνατίζει το δίλημμα. Και προσθέτει στη μεγάλη φθορά που σώρευσαν τα τελευταία τρία χρόνια.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, πάλι, θα ήθελε αυτές οι εκλογές να καταγραφούν στη συνείδησή μας ως μια αναμέτρηση της «ελπίδας» με την «απελπισία». Αλλά η καθυστερημένη προσγείωση του προγραμματικού του λόγου σ’ έναν στοιχειώδη ρεαλισμό (τον οποίο με πρώτη ευκαιρία πολλοί, εντός και εκτός των τειχών του, προσπαθούν να υπονομεύσουν) κάνει τον πόλο «ελπίδα» μάλλον αραιοκατοικημένο. Η αλήθεια είναι πως το νερό που ποτίζει τα εκλογικά ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ έχει ισχυρή δόση αποστροφής, μέχρι σιχαμάρας, για τους άλλους, παρά αποδοχής και εμπιστοσύνης στο ίδιο το κόμμα και στις αμφιλεγόμενες υποσχέσεις του.

Ούτε πολλή ελπίδα ούτε πολύ πάθος διακρίνει κανείς στην αφετηρία αυτής της σύντομης εκλογικής περιόδου. Και μοιάζει να υπάρχει μια δυσαρμονία ανάμεσα σ’ ένα «κοινό αίσθημα», που παραμένει συγκρατημένο και δύσπιστο, και στον κομματικό λόγο, που πλημμυρίζει προπαγανδιστική υπερβολή και αυταρέσκεια. Βλέπουμε ήδη πως η κυνική επιμονή να προκληθούν εκλογές, εδώ και τώρα, με αφορμή μια τεχνητή αδυναμία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας, άνοιξε ένα μικρό τραύμα στην πολιτική δυναμική του κόμματος που προηγείται στις δημοσκοπήσεις. Και υποψιάζομαι ότι όποιος επιμείνει στους υψηλούς τόνους και στα θούρια κομματικού πατριωτισμού, τις επόμενες τρεις εβδομάδες, κινδυνεύει να διευρύνει το χάσμα που θα τον χωρίζει από ένα «κουμπωμένο» εκλογικό σώμα. Το οποίο στέκει στην αφετηρία του εκλογικού αγώνα μάλλον «ανόρεχτο», μάλλον απαισιόδοξο, με πολλές ανησυχίες, χωρίς μεγάλες προσδοκίες.

Θα είναι παράξενες αυτές οι εκλογές, νομίζω. Εχει, άλλωστε, 51 ολόκληρα χρόνια να ψηφίσει η Ελλάδα μέσα στο καταχείμωνο.