Οταν οι ειδήσεις πατάνε γκάζι

Οταν οι ειδήσεις ταξίδευαν με ταχύτητες αντίστοιχες με αυτές των ανθρώπων, υπήρχε μια καθυστέρηση μεταξύ του τι και του πότε συνέβη και συχνά ως προς το ποια άτομα εμπλέκονταν. Η μεγάλη αλλαγή σε αυτό το επικοινωνιακό μοντέλο σε σύγκριση με έναν αιώνα πριν είναι η ταχύτητα της επικοινωνίας. Αυτή η ταχύτητα έχει μεταβάλει την επικοινωνία των ανθρώπων πολλαπλώς. Ο Γουόλτερ Λίπμαν στο βιβλίο του «Η κοινή γνώμη» του 1922 χρησιμοποιεί με ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παράδειγμα σχετικά με τις επιπτώσεις της υστέρησης του χρόνου στα μέσα ενημέρωσης. Οταν ένα βρετανικό ατμόπλοιο ταχυδρομείου έφτασε σε ένα λιμάνι του Ειρηνικού έναν μήνα σχεδόν μετά το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ευρωπαίοι κάτοικοι του νησιού έμαθαν ότι «εκείνοι που ήταν Αγγλοι κι αυτοί που ήταν Γαλλικής προέλευσης μάχονταν εναντίον των Γερμανών. Το παράξενο ήταν ότι για έξι εβδομάδες συμπεριφέρονταν ως φίλοι, ενώ στην πραγματικότητα ήταν εχθροί».

Είναι αξιοσημείωτο ότι μόλις πριν από έναν αιώνα υπήρχαν θέσεις στις αποβάθρες των πλοίων όπου ένα πλήθος από άνδρες και γυναίκες περίμεναν τα πλοία για να μάθουν τα νέα που ήταν βέβαια ήδη παλιά. Το καλοκαίρι του 1914 αποτελεί μια από τις τελευταίες πράξεις ενός πεπαλαιωμένου συστήματος επικοινωνίας, όπου οι ειδήσεις και οι άνθρωποι ταξίδευαν με την ίδια ταχύτητα.

Πριν εφευρεθεί ο τηλέγραφος και αρχίσει να αποτελεί σημαντικό μέσο  για την επικοινωνία των ανθρώπων, σύμφωνα με τον Τομ Στάντατζαν, κάποιος έκλεβε κάποιον άλλον στο Λονδίνο ή τη Νέα Υόρκη και πηδούσε σε ένα γρήγορο τρένο, πιθανώς θα επέστρεφε στο σπίτι του ελεύθερος. Καμία είδηση δεν θα μπορούσε να ξεπεράσει το γρήγορο τρένο του. Ομως με την έλευση του τηλέγραφου, ο ίδιος κλέφτης θα είχε συλληφθεί από την αστυνομία σε έναν από τους επόμενους σταθμούς.

Σήμερα, η παγκόσμια εμβέλεια των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και ιδίως η ταχύτητα της μετάδοσης των ειδήσεων μάς οδηγούν να μαθαίνουμε τα τεκταινόμενα στον κόσμο την ίδια ώρα που τα μαθαίνουν και οι ηγέτες τους, χωρίς καθυστερήσεις, πολιτικές παρεμβάσεις ή «λογοκρισία».

Ωστόσο αυτό το πλεονέκτημα έχει κι ένα σημαντικό μειονέκτημα, και αυτό φάνηκε ιδιαίτερα στη χώρα μας είτε σε μείζονες κρίσεις, όπως η περιβόητη στα Ιμια, σε ελάσσονες, όπως οι αποπομπές υπουργών κατά τη διάρκεια των κεντρικών δελτίων ειδήσεων, όπου συχνά δίνεται η εντύπωση ότι οι πολιτικοί παρακολουθούν και αναλύουν τα τεκταινόμενα από τις τηλεοράσεις και τις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες. Αυτό συχνά στον τομέα της πολιτικής, και όχι μόνον, οδηγεί σε σπασμωδικές ενέργειες ή στην εντύπωση ότι μια κυβέρνηση παραπαίει. Και αυτό γιατί, καθώς τα πάντα διαδραματίζονται σε «πραγματικό χρόνο», οι πολιτικοί χάνουν τον έλεγχο, καθώς δεν υπάρχει πλέον ο απαιτούμενος χρόνος για την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων, την επίτευξη συμφωνιών στο παρασκήνιο και τη δυνατότητα δημιουργίας ενός κλίματος ώστε η κοινή γνώμη να κατανοήσει τα προβλήματα.

Στην εποχή που η είδηση κινείται πιο γρήγορα από ό,τι οι άνθρωποι μπορούν να ταξιδεύουν, ο ρόλος των μέσων επικοινωνίας, νέων και παλαιότερων, καθίσταται καταλυτικός.

Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς στην εποχή της διαδικτυακής ενημέρωσης η εικόνα του κόσμου φαντάζει συνήθως τρομακτικά διαστρεβλωμένη, ενώ η πραγματική ενημέρωση λόγω της αυτοματοποίησής της καθίσταται στην πράξη ρηχή και περιορισμένη. Στην εποχή όμως που οι αποστάσεις καταργήθηκαν, η εικόνα μεταφέρει τον πολίτη στον τόπο του γεγονότος, χωρίς ωστόσο η αντίληψη που έχει για την κατάσταση να είναι πιο εμπεριστατωμένη από ό,τι παλαιότερα. Ανθρωποι και προβλήματα, χώρες και ήπειροι εμφανίζονται και εξαφανίζονται από τις πολιτικές και ψυχολογικές μας θεματολογίες με τρομακτική ταχύτητα. Αυτή η επιλεκτικότητα είναι επικίνδυνη διότι το Διαδίκτυο και η τηλεόραση υιοθετούν και προβάλλουν την ψευδαίσθηση ότι ο κόσμος μας είναι επίπεδος και γραμμικός.