[Νύγδην] Η απόσυρση και η πρόσοψη

Το καθεστώς της πρόωρης συνταξιοδότησης δεν έχει τραυματίσει μόνο την εθνική οικονομία αλλά και την εθνική λογοτεχνία. Πληθαίνουν τα μυθιστορήματα «απομάχων» του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα που βγήκαν στη σύνταξη αρκετά νέοι ώστε να έχουν ακόμη απωθημένα, όχι όμως τόσο νέοι ώστε να μη γυρεύουν στα απωθημένα τους το φάρμακο για την ανία του χασομέρη.

Αλλά και γενικά, όλο και συχνότερα τα ελληνικά μυθιστορήματα που πιάνω να διαβάσω μου δίνουν την εντύπωση ότι γράφτηκαν από αργόσχολους. Λιγοστεύουν συνεχώς εκείνα όπου μπορεί κανείς να ψηλαφήσει τα ίχνη μιας εξειδικευμένης, επαγγελματικής τριβής με τη ζωή, μιας απασχόλησης που να γειώνει τις σκέψεις του συγγραφέα στην άμεση, σαρκωμένη γνώση της πραγματικότητας για την οποία μιλάει.

Ισως αυτό εξηγεί, ώς έναν βαθμό, ορισμένες λογοτεχνικές μόδες της εποχής μας, όπως το αστυνομικό και το ιστορικό μυθιστόρημα. Αυτοί οι τύποι μυθιστορημάτων εμφανίζονται θωρακισμένοι με ενδελεχή έρευνα και πλούσιο πραγματολογικό υλικό. Επομένως μοιάζουν να ανταποκρίνονται στη δίψα του κοινού για το απτό και συγκεκριμένο. Αλλά στην πραγματικότητα μας δίνουν εδώ και καιρό συνταγογραφημένες ιστορίες, που αναπαράγουν στερεότυπα ή το στερεότυπο της ανατροπής των στερεοτύπων. Ετσι, οι συγγραφείς τους κρύβουν την ουσιαστική απόσυρσή τους από τον κόσμο πίσω από την εντυπωσιακή πρόσοψη μιας τάχα διεισδυτικής περιγραφής του.

Οπως έχουν σήμερα τα πράγματα, την τιμή της ελληνικής λογοτεχνίας τη σώζει η μικρή πεζογραφική φόρμα (διήγημα και νουβέλα). Ούτε καν πια η ποίηση, το παραδοσιακό καύχημα των γραμμάτων μας, που την έχει ζαλίσει η στροφή από το «εμείς» στο «εγώ» και η προσπάθεια διερεύνησης μιας εσωτερικότητας μάλλον ξένης προς την ελληνική κουλτούρα. Αντίθετα, στις ολοένα περισσότερες λαμπρές συλλογές διηγημάτων και νουβέλες βλέπω τους συγγραφείς μας να ξεδιπλώνουν αβίαστα όλη τη φαντασία, τη λεπταισθησία, την παρατηρητικότητα, τον πλούτο συναισθηματικών αποχρώσεων που συνθέτουν το ταλέντο τους.

Παρατηρώ μάλιστα το εξής ενδιαφέρον. Ενώ τα περισσότερα ελληνικά μυθιστορήματα είναι ξεχειλωμένες ιδέες για διηγήματα, μερικά διηγήματα είναι σαν συμπυκνωμένα μυθιστορήματα, χωρίς να αφήνουν την αίσθηση του προσχεδίου. Δύο θαυμάσια δείγματα από την πρόσφατη παραγωγή είναι τα διηγήματα «Το τελευταίο καλοκαίρι της αθωότητας» της Νίκης Τρουλλινού και «Γυναίκα με ποδήλατο» του Νικόλα Σεβαστάκη από τις και κατά τα άλλα πολύ ωραίες φερώνυμες συλλογές των δύο συγγραφέων.