«Παραμένουν ταμπού οι γυναίκες μαέστροι»

Η λευκαδίτισσα μαέστρος και συνθέτις Κωνσταντία Γουρζή έχει διανύσει πολλά χιλιόμετρα με παρτιτούρες ώς εδώ. Εως την ώρα δηλαδή που μέσα σε έναν χριστιανικό ναό, με την επίβλεψη του οραματιστή τής δισκογραφίας Μάνφρεντ Αϊχερ, ηχογραφήθηκε η μουσική της για πιάνο και κουαρτέτο εγχόρδων (με το κουαρτέτο Coriolis και τη Λορέντα Ράμμου στο πιάνο) για τη ρηξικέλευθη γερμανική δισκογραφική ECM. Μιλάμε για την εταιρεία που στεγάζει από τον σκανδιναβό σαξοφωνίστα Γιαν Γκαρμπάρεκ μέχρι την Ελένη Καραΐνδρου, προτείνοντας τη «νέα μουσική» ακόμη και σε δύσκολους καιρούς (με διανομή στην Ελλάδα από τη Μικρή Αρκτο του Παρασκευά Καρασούλου).

Δεν είναι εύκολο να είσαι γυναίκα και να κρατάς – αν όχι να κραδαίνεις – μπαγκέτα. Το ταμπού σε ακολουθεί κατά πόδας. Ή… πισώπλατα. Το έλεγε αυτό η Κωνσταντία στις προηγούμενες συζητήσεις, όταν είχε έρθει – επανειλημμένα – για να διευθύνει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Αραγε, τόσα χρόνια πια στο κουρμπέτι, άλλαξε τίποτα; «Ακόμη είναι ταμπού. Οχι όπως ήταν πριν από δέκα χρόνια. Ομως η εξέλιξη είναι ελάχιστη. Το βλέπω στην ποσότητα. Οτι παραμένουν λίγες αναλογικά. Το ποσοστό γυναικών μαέστρων είναι όσο όταν εγώ σπούδαζα. Ισως μόνο οι ορχήστρες να έγιναν λίγο πιο ανοιχτές».

ΟΙ ΣΥΝΘΕΤΙΔΕΣ. Και στις γυναίκες συνθέτες υπάρχει ταμπού; «Εκεί τα πράγματα είναι αλλιώτικα. Η συνθέτις αντιμετωπίζεται διαφορετικά. Η μαέστρος εκφέρει γνώμη μπροστά σε ένα κοινό μια συγκεκριμένη ώρα και αυτό δεν το δέχονται ακόμη όλοι οι μουσικοί. Δεν υπάρχουν βέβαια πολλές συνθέτιδες, απλώς είναι αποδεκτές στο γενικότερο περιβάλλον».

Γιατί αυτό δεν συμβαίνει, ας πούμε, με τους τραγουδιστές στον ίδιο χώρο της λεγόμενης κλασικής μουσικής; «Στους τραγουδιστές οι ρόλοι είναι εδώ και εκατοντάδες χρόνια δεδομένοι. Από τον συνθέτη – στην όπερά του, ας πούμε. Το ότι η γυναίκα αρχίζει να διευθύνει ξενίζει. Είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής συνήθειας με την οποία έχουμε μεγαλώσει. Οταν έχεις μεγαλώσει με τη συνήθεια η γυναίκα να είναι στην κουζίνα, πώς να το δεχτείς;» καταλήγει η Κωνσταντία Γουρζή.

Αυτή η κοινωνική συνήθεια, που πλάθει και τα ταμπού, μας έβγαλε κάπου; «Σε αδιέξοδα» απαντά. «Οχι σε πεπατημένες. Λένε οι φυσικοί ότι ξέρουμε μόνο το 4% από το Σύμπαν και έχουμε το αντίστοιχο ποσοστό της γνώσης που θα μπορούσαμε να έχουμε. Ολα αυτά είναι θέματα της κοινωνίας και της παιδείας της. Η τάση είναι να επαναλαμβανόμαστε οι ίδιοι και να μην πηγαίνουμε παραπέρα».

Βέβαια, η ίδια πιστεύει ότι «τη στιγμή που παραμένεις σταθερός για αρκετό χρονικό διάστημα σε αυτά που θέλεις να αλλάξεις ή να παρακάμψεις, τελικά ο άλλος σου δίνει το χέρι. Τελικά σημασία έχει η σταθερότητα στις απόψεις, η ειλικρίνεια, τα χαρίσματα».

Εσωτερικη αναγκη. Η σύνθεση για την Κωνσταντία Γουρζή είναι η λαχτάρα της επικοινωνίας «και η μετάφραση της πραγματικότητάς μου προς το κοινό και τους συναδέλφους μου. Δεν ξεκινάω να γράφω μουσική για να σώσω τον κόσμο. Ετσι απλώς έμαθα να εξωτερικεύομαι και είναι μια εσωτερική ανάγκη που το επιβάλλει. Εξωτερικεύοντας τον δικό μου κόσμο, δίνω τη δυνατότητα και σε κάποιον άλλον να εξωτερικευτεί, να αντιδράσει, να απαντήσει. Είναι δράση και αντίδραση. Σε όλα τα επίπεδα. Αλλά κυρίως στο συναίσθημα. Ακόμη και με τη σιωπή, που είναι ένα είδος αντίδρασης».

Θα το κάνει άραγε συνεχώς αυτό; «Θα ήταν μεγάλος εγωισμός να πάρω απόφαση για τον χρόνο. Το θεωρώ ύβρη να οραματισθώ. Η ίδια η ζωή αποφασίζει για σένα με οποιονδήποτε τρόπο. Δεν ορίζουμε τον χρόνο μας πάνω στη Γη, πιστεύω».

Αναγνωρίζει στους Ελληνες – έναντι των Γερμανών της πειθαρχίας και της ιεραρχίας με τους οποίους ζει – πάθος. Ομως βλέπει και φως στο τούνελ της κρίσης. Διότι «μας έκανε να σκεφτόμαστε διαφορετικά και να συνεργαζόμαστε. Το προηγούμενο σχήμα, ο καθένας με τον εγωισμό του, δεν έβγαζε πουθενά. Επίσης, μάθαμε ότι είμαστε ένα μέρος του όλου και δεν είμαστε μόνοι μας σε αυτό το καράβι». Λίγα είναι αυτά;