Στάλιν εναντίον Δον Κιχώτη

Τι σημαίνει πίστη σε έναν δικαιότερο κόσμο; Πώς μπορεί κάποιος να τον διεκδικήσει; Εχει νόημα να πιστεύει κανείς στην ουτοπία; Σε αυτά τα ερωτήματα απάντησε ο Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ διασκευάζοντας στα τέλη της δεκαετίας του 1930 τον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες.

Κείμενο άγνωστο ακόμη και στους εκδότες που ανέλαβαν να κυκλοφορήσουν στην Ελλάδα τα έργα του ρώσου συγγραφέα, ο «Δον Κιχώτης» του Μπουλγκάκοφ «ανακαλύφθηκε» από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ευρώπη σε παραστάσεις υπό την αιγίδα του Γενικού Ρωσικού Προξενείου Θεσσαλονίκης.

«Το έργο γράφτηκε σε μια εποχή που ο Μπουλγκάκοφ είναι σε πολύ δυσμενή θέση» λέει ο σκηνοθέτης Γιάννης Λεοντάρης. «Προσπαθεί απεγνωσμένα να επικοινωνήσει με τον Στάλιν δι’ αλληλογραφίας. Το αίτημά του είναι να τον αφήσουν να ταξιδέψει στο εξωτερικό επειδή το έργο του έχει απαξιωθεί από την κριτική. Διεθνώς είναι αναγνωρισμένος, αλλά στη Σοβιετική Ενωση υπάρχει ένα πέπλο σιωπής. Βρίσκεται σε αδιέξοδο και το 1938, έναν χρόνο προτού πεθάνει, με την υγεία του κλονισμένη, αποφασίζει μέσα από τον “Δον Κιχώτη” να μιλήσει για τη δική του αιχμαλωσία».

Η παράσταση αρχίζει με τον ίδιο τον Μπουλγκάκοφ επί σκηνής να διαβάζει τις επιστολές του προς τον Στάλιν και να δέχεται βίαιη επίθεση από μέλη των υπηρεσιών του καθεστώτος. «Εχουν κάνει το σπίτι του άνω-κάτω. Μετά από αυτή τη βίαιη σκηνή ξυπνάει  και συνέρχεται σαν Δον Κιχώτης. Ουσιαστικά μεταμορφώνεται και είναι σαν να δίνει μια απάντηση. Αυτή είναι η δική μας άποψη για την παράσταση» προσθέτει ο κ. Λεοντάρης.

Ενδιαφέρουσα είναι η μουσική διάσταση του «Δον Κιχώτη» που κάνει πρεμιέρα απόψε. «Υπάρχει ζωντανή μουσική με αντισυμβατικό τρόπο. Δεν πρόκειται απλώς για μουσική υπόκρουση. Ο μουσικός λαμβάνει μέρος στη δράση. Μάλιστα κάποιες φορές η μουσική γίνεται σύμμαχος της βίας, αν και συνήθως έχουμε συνηθίσει τη μουσική σε θετικό ρόλο. Στη δική μας παράσταση παίζει και ρόλο σχολιαστή, αλλά πολλές φορές πάει και με το μέρος της εξουσίας» εξηγεί ο σκηνοθέτης.

Η παρουσίαση του έργου για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκή σκηνή δημιούργησε ζητήματα. «Είναι μεγάλη η ευθύνη, με την έννοια ότι δεν έχουμε άλλη αναφορά. Παράλληλα αυτή η κατάσταση έχει εξαιρετικό θεατρολογικό ενδιαφέρον, αφού το ΚΘΒΕ προτείνει ένα καινούργιο έργο, άπαιχτο και άγνωστο» υπογραμμίζει ο κ. Λεοντάρης.

Στον ρόλο του Δον Κιχώτη εμφανίζεται ο Γιώργος Καύκας: «Το έργο θεωρώ ότι είναι ο πικρός απολογισμός της ανθρώπινης ύπαρξης. Στη θέση του Δον Κιχώτη έχουμε βρεθεί όλοι στη ζωή μας. Η πραγματικότητα είναι σκληρή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πάψουμε να ονειρευόμαστε».

Τον Σάντσο Πάντσα υποδύεται ο Παναγιώτης Παπαϊωάννου: «Στον ρόλο μου διατυπώνω τη φωνή της λογικής και προειδοποιώ τον Δον Κιχώτη για τους κινδύνους που διαβλέπω. Ο Σάντσο Πάντσα από την αγάπη του για τον Δον Κιχώτη πέφτει σε παγίδες και πληγώνεται».