Αγώνας δρόμου για μια «έξυπνη χώρα»

ΗΙταλία υποφέρει χρόνια από αδράνεια, με τη ζωτικότητά της να πνίγεται από τη γραφειοκρατία και την αδιαφάνεια του κράτους. Οι Ιταλοί είναι πλούσιοι, συνετοί αποταμιευτές. Το κράτος τους είναι φτωχό, σπάταλο και ανεπαρκές. Τριάντα χρόνια τώρα, από όταν ήμουν ανταποκριτής στην Ιταλία, παρακολουθώ τη χώρα να ξεδιπλώνει την επινοητικότητά της ώστε να αποφύγει τον εκσυγχρονισμό. Κάπως εξεπλάγην λοιπόν όταν είδα τις προάλλες τον πρωθυπουργό Ματέο Ρέντσι να έρχεται προς το μέρος μου με τζιν και λευκό πουκάμισο, χωρίς τη δουλοπρεπή ακολουθία προηγούμενων ιταλών ηγετών, κομίζοντας μήνυμα ελπίδας. Στόχος του: η δημιουργία μιας «paese smart» – μιας έξυπνης χώρας – που έχει «πάψει να κλαίγεται».

Είναι ένας βιαστικός πρωθυπουργός: συνταγματική μεταρρύθμιση, εκλογική μεταρρύθμιση, πώληση ενός στόλου επίσημων πολυτελών αυτοκινήτων στο eBay, ώθηση γυναικών στην κορυφή (το μισό υπουργικό συμβούλιο είναι γένους θηλυκού), σχέδια σημαντικής μείωσης του αριθμού βουλευτών και γερουσιαστών (πλησιάζουν σήμερα τους 1.000).  

Σηκώνει το κινητό του και λέει πως θέλει να απλοποιήσει τη λαβυρινθώδη ιταλική δημόσια διοίκηση σε μια εφαρμογή.

«Αυτό είναι το μέλλον του Δημοσίου μας!» μου είπε στη διάρκεια της ωριαίας συνέντευξης που μου παραχώρησε στο γραφείο του στο Παλάτσο Κίτζι. «Πόση σύνταξη θα πάρω – όλα θα είναι εκεί». Μια paese smart.

Το Jobs Act. Η κρίσιμη οικονομική μεταρρύθμιση του Ρέντσι πέρασε αυτόν τον μήνα από το Κοινοβούλιο. Απλοποιεί τον εργασιακό κώδικα, διευκολύνει τις απολύσεις στις εταιρείες με περισσότερους από 15 εργαζομένους και συνδέει την προστασία των εργαζομένων με τον χρόνο υπηρεσίας τους. Για τα ιταλικά στάνταρ, είναι ένα επαναστατικό βήμα. Ρώτησα τον Ρέντσι γιατί έχει αγγλικό όνομα το νομοσχέδιο. «Γιατί μου αρέσει αυτό που έκανε ο Ομπάμα. Πήρε μια οικονομία σε κρίση το 2009, παρενέβη, έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη και δημιούργησε θέσεις εργασίας, όλα πράγματα που δεν έχει καταφέρει η Ευρώπη».

Ακούγεται ωραίο, αλλά η αμερικανική οικονομία είναι προγραμματισμένη για ανάπτυξη, εργασιακή κινητικότητα και καινοτομία. Η ιταλική είναι σακατεμένη από το διογκούμενο δημόσιο χρέος και την ύφεση. Η ανεργία ξεπερνά το 13%. Οταν έφτασα στη Ρώμη, βρήκα κλειστό το κέντρο από διαδηλώσεις εναντίον του Jobs Act. Ο Ρέντσι έχει δύσκολη μάχη να δώσει. Και τα περιθώρια ελιγμών του είναι περιορισμένα. Η Κομισιόν προειδοποιεί πως η Ιταλία μπορεί να βρεθεί κατηγορούμενη για παραβίαση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Το ευρωπαϊκό οικονομικό μοντέλο, διακήρυξε ο Ρέντσι, είναι εσφαλμένο. «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να συζητάμε μόνο στη βάση της λιτότητας. Σε μια φάση αποπληθωρισμού και ύφεσης, δεν μπορούμε.

Πρέπει να εξυγιάνουμε τα δημόσια οικονομικά μας, να ξοδεύουμε χρήματα σωστά, ναι, διότι η Γερμανία ανησυχεί πως τα νότια κράτη δεν ξοδεύουν συνετά – και αυτό είναι αλήθεια -, αλλά το βασικό είναι πως, αν αντιμετωπίσουμε τα προβλήματά μας, τα ευρωπαϊκά οικονομικά πρέπει να αλλάξουν υπέρ της επένδυσης στην ανάπτυξη».

Τον ρωτώ πώς. Μου λέει πως οι επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς – ευρυζωνικό Ιντερνετ, εκπαίδευση, έρευνα, ενέργεια, πράσινη οικονομία – «πρέπει να μένουν εκτός των υπολογισμών του Συμφώνου Σταθερότητας, που είναι το εργαλείο της λιτότητας». Πώς, αναρωτήθηκε, μπορεί να καταπολεμήσει την εγκληματικότητα και τη μαζική ανεργία στη Σικελία αν τον εμποδίζει κάποια φόρμουλα του Συμφώνου Σταθερότητας για τα ελλείμματα και τα χρέη; «Πρώτα πρέπει να βάλω σε τάξη την ίδια μου τη χώρα» αναγνωρίζει ο Ρέντσι. «Ειδάλλως δεν θα είμαι ποτέ αξιόπιστος».

Ενα ξόρκι έχει λυθεί στην Ιταλία. Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η πολιτική έχει αλλάξει. Ο Ρέντσι συγκρίνει τη χώρα με «μια ωραία κοιμωμένη στο μαγεμένο δάσος, ικανή να ξυπνήσει». Η καλλονή σίγουρα αφυπνίζεται. Το κατά πόσο θα προχωρήσει μπροστά τώρα απομένει να φανεί. Εξοικειωμένοι με την άνοδο και την πτώση δυνάμεων και τη ματαιοδοξία της φιλοδοξίας, οι Ιταλοί τείνουν να αντιμετωπίζουν τις μεταμορφώσεις με σκεπτικισμό. Θα είναι ένα δύσκολο ταξίδι. Κλίνω όμως προς το να δώσω μια ευκαιρία στον Ρέντσι.