[Διαστάσεις] Weltschmertz

Είναι ένας όρος που μόνο οι Γερμανοί θα μπορούσαν να επινοήσουν. Νονός του φέρεται να είναι ο συγγραφέας και παιδαγωγός του 18ου αιώνα Γιόχαν Πάουλ Φρίντριχ Ρίχτερ, αλλά τον χρησιμοποίησε στην αγγλική του εκδοχή («welsh rats») και ο Τζον Στάινμπεκ στο «Ανατολικά της Εδέμ» και στον «Χειμώνα της πίκρας μας». Σημαίνει κάτι σαν «πόνος που αισθάνονται οι ιδεαλιστές όταν συνειδητοποιούν ότι ο κόσμος δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους». Και παρατηρείται σήμερα παντού, σχεδόν σε όλες τις ηπείρους και χώρες, δυτικές και ανατολικές, ανεπτυγμένες και μη, δημοκρατικές και λιγότερο δημοκρατικές. Το αισθάνονται πολιτικοί και δημοσιογράφοι, δικηγόροι, γιατροί, χρηματιστές και αθλητές. Οταν ένα πρώην στέλεχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξήγησε πρόσφατα τη λέξη σε δύο συναδέλφους του, ο ένας σχολίασε: «Το Weltschmertz ήταν η ιστορία της πρώτης τετραετίας  του Ομπάμα». Και ο άλλος πρόσθεσε: «Η δεύτερη τετραετία είναι απλώς Schmertz» – σκέτος πόνος.

Το Weltschmertz διαφέρει από άλλους ανάλογους όρους, όπως το γαλλικό ennui (ανία), καθώς δεν υποδηλώνει μόνο δυσφορία αλλά και την πεποίθηση ότι ο κόσμος θα μπορούσε να είναι καλύτερος. Για τον λόγο αυτό, τα πολιτικά προγράμματα που υπαγορεύονται από αυτό το είδος πόνου αποσκοπούν συνήθως είτε στη μεταρρύθμιση είτε στην επανάσταση. Με άλλα λόγια, το προσωπικό γίνεται τελικά πολιτικό.

Κατά ειρωνεία της τύχης, ένας γερμανικός όρος χαρακτηρίζει με τον καλύτερο τρόπο την κυρίαρχη διάθεση στη σημερινή ελληνική κοινωνία. Οι παλιοί εφιάλτες επιστρέφουν, οι δανειστές πιέζουν και εμείς αντιστεκόμαστε, ο κόσμος φοβάται και οργίζεται, όσοι έχουν λίγα αγωνιούν πώς θα βγάλουν τον μήνα, όσοι έχουν λίγο περισσότερα αναρωτιούνται μήπως πρέπει να τα βγάλουν έξω, οι ευρωπαϊστές ανησυχούν ότι θα αναγκαστούμε να βγούμε από την ευρωζώνη, οι συριζαίοι ανατριχιάζουν με την ιδέα ότι κινδυνεύουν να κληρονομήσουν μια καυτή πατάτα.

Πού θα οδηγήσει το ελληνικό Weltschmertz; Σε μια ελάχιστη εθνική συναίνεση ώστε να περάσουμε αυτόν τον κάβο και να αποφασίσουμε σε συνθήκες σταθερότητας (ας πούμε το ερχόμενο φθινόπωρο) τι κυβέρνηση θέλουμε; Ή σε μια «επανάσταση» που, όπως τόσες και τόσες επαναστάσεις, μπορεί να πνιγεί στο αίμα; Η επιλογή δική μας.