[Επισκέπτης] Το σύνδρομο της τελικής ευθείας

Η πολιτική είναι (και) η τέχνη της ψυχολογίας: να ξέρεις πώς να παρουσιάσεις κάτι ώστε να είσαι πειστικός, τι και πότε να ζητήσεις κάτι άλλο ώστε να έχει τις περισσότερες πιθανότητες να γίνει αποδεκτό. Να ζυγίζεις τα πρόσωπα, τις διαθέσεις, τη συγκυρία, τον χρονισμό. Nα διαμορφώνεις, στον βαθμό που είναι εφικτό, και τη στάση της «άλλης πλευράς».

Φοβούμαι πως σε όλα αυτά τα επίπεδα υπονομεύεται η ελληνική προσπάθεια των τελευταίων μηνών για απεμπλοκή από το Μνημόνιο και μετάβαση στην επόμενη, αλλά πάντα δύσκολη, φάση. Από πλευράς δικών μας πρωτοβουλιών αποδεικνύεται ότι υπήρξε μάλλον βιαστική και μάλλον υπερβολικά υψηλότονη αναγγελία απεμπλοκής. Εγινε υποτίμηση της μεταβατικής φάσης που περνάει τόσο η ίδια η ΕΕ (αλλαγή ηγετικής ομάδας υπό το φάσμα γενικευμένης ύφεσης και ανόδου εξτρεμιστικών δυνάμεων) όσο και η παγκόσμια οικονομία (συζήτηση περί «μόνιμης υπο-ανάπτυξης», πολλαπλασιασμός εστιών κινδύνου, χρηματοπιστωτικές και χρηματιστηριακές αναταράξεις). Ερμηνεύθηκαν λανθασμένα οι ομοιότητες και οι διαφορές με τις δυόμισι άλλες χώρες (Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία) που βγήκαν από τα Μνημόνιά τους – με τις διαφορές να είναι στα μάτια των δανειστών πολύ κρισιμότερες από τις ομοιότητες. Αυτές οι αστοχίες μαζί με τη συνεχιζόμενη, αν όχι εντεινόμενη, επιμονή της Γερμανίας στον (λάθος) δρόμο της και τη σταδιακή απομάκρυνση των ΗΠΑ (Ομπάμα και ΔΝΤ) από τις ευρωπαϊκές κρίσεις οδήγησαν σε μια εμφανή σκλήρυνση των δανειστών: επιμονή σε δευτερεύουσας σημασίας ή και ώς τώρα λυμένα θέματα (ΦΠΑ, φορολογία, διάφοροι υπολογισμοί μεγεθών), επαναφορά ζητημάτων που ήταν γνωστό ότι θα προκαλούσαν, χωρίς μεγάλη προστιθέμενη αξία, πολιτικούς και κοινωνικούς τριγμούς στην Ελλάδα (Ασφαλιστικό, εργασιακά, έστω και έμμεσες μειώσεις μισθών), «ανακάλυψη» νέου «δημοσιονομικού κενού» με αμφιλεγόμενα οικονομικά και εντελώς ασύμμετρα πολιτικά κριτήρια, καθυστέρηση ή και ανοιχτή αμφισβήτηση του διακανονισμού του χρέους.

Ολα αυτά, την ύστατη ώρα, μοιάζουν σχεδόν σαν τιμωρία για σειρά από σημαντικά και αναμφισβήτητα ελληνικά επιτεύγματα: πρωτογενές πλεόνασμα, αρχή ανάπτυξης, μικρή μείωση ανεργίας, πλεονασματικός προϋπολογισμός, σταμάτημα πολλών αιμορραγιών στη δημόσια διοίκηση και τη δημόσια υγεία, σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος και ξεκίνημα μεγαλύτερης αιμοδοσίας της πραγματικής οικονομίας. Λιγότερη σημασία έχει, πιστεύω, το ποιος φταίει γι’ αυτή την επιδείνωση της κατάστασης και την απώλεια ενός μέρους δύσκολα κατακτημένης αξιοπιστίας – το επιχείρημα, πάντως, ότι «αρχίσαμε πάλι να κάνουμε του κεφαλιού μας» είναι ελάχιστα πειστικό, αφού ποιοτικά ελάχιστα άλλαξε η ελληνική στάση και ελάχιστα διαφέρουν οι διεκδικήσεις μας από άλλων χωρών. Πιο κρίσιμο είναι – παραμένει – το πώς οφείλει να κινηθεί η κυβέρνηση ώς το τέλος του χρόνου: ψύχραιμα, με λιγότερες αναγγελίες και δηλώσεις, μεγαλύτερη ανάδειξη όσων έχουν γίνει και του χρόνου κατά τον οποίο είναι δυνατόν να ολοκληρωθούν, αλλά και επιμονή σε αυτά που οι ίδιοι έχουμε αναδείξει ως θέματα αρχής: τη μη περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης για τις χαμηλές και μεσαίες τάξεις, την πραγματοποίηση εφικτών και όχι για το θεαθήναι μεταρρυθμίσεων, την άμεση έναρξη, μαζί με τα πλεονάσματα, της κοινωνικής εξισορρόπησης. Μπροστά στην τελική ευθεία, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο δρομέας έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον αφέτη – αλλά και ότι, αν στραβοπατήσει, δεν θα του φταίει ο αφέτης.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς