[Αγιογραφίες] Ασφυξία

Ηταν ωραίο εκείνο το απόγευμα στα τέλη Σεπτεμβρίου στην καγκελαρία. Ο Αντώνης Σαμαράς δήλωνε ότι η Ελλάδα δεν θα χρειαζόταν νέο πακέτο. Θα μπορούσε να σταθεί μόνη της στις αγορές. Και η καγκελάριος φρόντισε δημοσίως να μην πει τίποτε που θα αποθάρρυνε αυτή την προοπτική. Ηταν ένα ανέφελο σκηνικό από το οποίο απουσίαζε η φαιά υψηλότης της γερμανικής ηγεμονίας, ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.

Δυο μήνες πριν, η Ελλάδα έδρεπε επαίνους για τα επιτεύγματά της – για τη δημοσιονομική προσαρμογή, το πρωτογενές πλεόνασμα εν μέσω ύφεσης, τις μεταρρυθμιστικές προόδους.

Τα δεδομένα αυτά δεν έχουν αλλάξει. Εχει αλλάξει, όμως, το κόστος δανεισμού. Εχει σχεδόν διπλασιαστεί, φέρνοντας την Ελλάδα ξανά στη θέση του πιεζόμενου μέχρι ασφυξίας εταίρου.

Πώς εξηγείται αυτή η στροφή; Γιατί η Πορτογαλία, που έχει χειρότερα θεμελιώδη στοιχεία από την Ελλάδα, δανείζεται με πέντε μονάδες χαμηλότερο επιτόκιο;

Η αυτόματη απάντηση είναι ότι φταίει ο «πολιτικός κίνδυνος». Ομως, ο «πολιτικός κίνδυνος» δεν είναι μόνο εσωτερικός. Τον επιδεινώνει η αδιαλλαξία των δανειστών. Τον υποδαυλίζει η εμμονή του Σόιμπλε.

Το δημοφιλές σενάριο καταλογίζει στον γερμανό υπουργό Οικονομικών πρόθεση παραδειγματικής τιμωρίας της Ελλάδας. Η εκ νέου συνθηκολόγηση της Αθήνας θα λειτουργούσε, λένε, ως μήνυμα σε όσους – εντός κι εκτός Ελλάδας – φαντάζονται ότι υπάρχει εναλλακτική στη σιδηρά δημοσιονομική πειθαρχία.

Πέρα, όμως, από την ηθική υπάρχουν οι αριθμοί. Το μεγάλο αγκάθι στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα είναι το δημοσιονομικό κενό. Σύμφωνα με μία ανάλυση, οι δανειστές το έβαλαν στο τραπέζι, επειδή βλέπουν «κόπωση» στα έσοδα. Βλέπουν ότι η οικονομία – με ατμομηχανή τον τουρισμό – τρέχει, αλλά τα έσοδα από τον ΦΠΑ δεν ακολουθούν. Αυτό σημαίνει ότι, αν οι φοροεισπρακτικοί μηχανισμοί εξακολουθούν να λειτουργούν σε εκλογικούς ρυθμούς, το πλεόνασμα δεν είναι διατηρήσιμο.

Τα ίδια έλεγαν οι δανειστές και για τον προϋπολογισμό του 2013 και ύστερα από λίγους μήνες διαψεύστηκαν. Τώρα όμως δεν υπάρχει χρόνος για να διαψευστούν. Το πρόγραμμα τελειώνει κι ο Σόιμπλε δεν νοιάζεται – δεν νοιαζόταν ποτέ – για τις πολιτικές παρενέργειες που μπορεί να έχουν οι υπολογισμοί του.  

Ο υπουργός Οικονομικών είναι αυτόνομος πυλώνας ισχύος στο γερμανικό πολιτικό σύστημα. Και στο Eurogroup – με τη Γαλλία σε παραζάλη – δεν έχει πλέον αντίβαρο.

Η κυβέρνηση κατηγορείται ότι υπερεκτίμησε τη δυνατότητά της να παρακάμψει πολιτικά ένα μέρος από το καθηκοντολόγιο της τρόικας. Αν κάτι τελικά όντως υπερεκτίμησε, είναι η διάθεση της Μέρκελ να παρακάμψει τον Σόιμπλε.