Τι είδε ο Μπάιντεν στην Τουρκία;

Ο σκοπός του ταξιδιού του ήταν να καλύψει το χάσμα απόψεων που χωρίζει τις ΗΠΑ και την Τουρκία αναφορικά με τον εμφύλιο πόλεμο που μαίνεται στη Συρία και, ιδιαίτερα, με την αντιμετώπιση της τρομοκρατικής οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος.

Αλλά κατά την επίσκεψή του στην Κωνσταντινούπολη, ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζο Μπάιντεν δεν παρέλειψε να προειδοποιήσει εμμέσως την τουρκική κοινωνία για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ανεξέλεγκτη εκτελεστική εξουσία, ένα ζήτημα ιδιαίτερα ευαίσθητο σε μια χώρα που κατηγορείται ολοένα και περισσότερο για αυταρχισμό.  Επειτα από τέσσερις ώρες συνομιλιών μεταξύ του Μπάιντεν και του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αξιωματούχοι έκαναν λόγο για έναν εποικοδομητικό διάλογο τον οποίο πρόκειται να ακολουθήσουν περαιτέρω διαβουλεύσεις. Ωστόσο, ΗΠΑ και Τουρκία εξακολουθούν να διαφωνούν.

Αυτό που επιζητεί η Ουάσιγκτον είναι η ουσιαστική εμπλοκή της Τουρκίας στη μάχη κατά του Ισλαμικού Κράτους (ΙΚ). Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν ότι η Αγκυρα μπορεί να το καταφέρει αυτό μέσω της υποστήριξης των σύρων αντιφρονούντων που πολεμούν τους τζιχαντιστές. Ομως το γεγονός ότι η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται να επιθυμεί περισσότερο την πτώση του Μπασάρ Αλ Ασαντ παρά την πάταξη της δράσης του ΙΚ, εξακολουθεί να αποτελεί αγκάθι στις συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών.

ΖΩΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν οι διαφορές των ΗΠΑ με την Τουρκία, αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι οι ζώνες ασφαλείας στη Συρία – μέτρο το οποίο η Αγκυρα ζητά ν’ αναλάβουν οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί τους – θα μπορούσαν τελικά να δημιουργηθούν από τους σύρους αντάρτες.

Σύμφωνα με την αμερικανική πρόταση, οι ζώνες θα δημιουργηθούν δίχως την παράλληλη δημιουργία ζωνών απαγόρευσης πτήσεων, μέτρο το οποίο επιθυμεί επίσης η Αγκυρα αλλά θα απαιτούσε μια ευρείας κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση με στόχο την εξάλειψη της συριακής αεράμυνας. Την ασφάλεια που αναζητούν οι Τούρκοι θα την παρέχει η αμερικανική αεροπορία κατά το πρότυπο της μάχης για το Κομπάνι, την κουρδική πόλη στα σύνορα Τουρκίας – Συρίας, όπου οι κούρδοι μαχητές κατά των τζιχαντιστών λαμβάνουν σημαντική βοήθεια από τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.

Ωστόσο, την ώρα που οι Αμερικανοί έχουν θέσει ως μεσοπρόθεσμο στόχο την απομάκρυνση των τζιχαντιστών από την τουρκική παραμεθόριο, η Αγκυρα υποστηρίζει πως οποιαδήποτε στρατηγική αντιμετώπισης του Ισλαμικού Κράτους δεν περιλαμβάνει μέτρα για την απομάκρυνση του Ασαντ είναι ελλιπής.

Οι ΗΠΑ ζητούν επίσης πρόσβαση στην αεροπορική βάση του Ιντζιρλίκ, στη νότια Τουρκία, με στόχο να χρησιμοποιηθεί κυρίως για την πραγματοποίηση ερευνητικών πτήσεων και αποστολών διάσωσης. Ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα στο οποίο καλούνται να συμφωνήσουν οι δύο πλευρές αποτελεί και η εκπαίδευση ανδρών του μετριοπαθούς Ελεύθερου Συριακού Στρατού, παρόλο που τόσο Ουάσιγκτον όσο και Τουρκία αναγνωρίζουν ότι η εκπαίδευση 5.000 ανταρτών δεν επαρκεί για την επίτευξη των στόχων τους.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΕΞΟΥΣΙΩΝ. Η επίσκεψη Μπάιντεν πραγματοποιήθηκε σε μια ευαίσθητη περίοδο στις σχέσεις των δύο χωρών εξαιτίας σχολίων του αμερικανού αντιπροέδρου στα οποία κατηγορούσε την Τουρκία ότι επέτρεψε σε τζιχανιστές να μεταβούν στη Συρία. Ο Ερντογάν απαίτησε και έλαβε τη συγγνώμη του Μπάιντεν για τα συγκεκριμένα σχόλια.

Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, ο Μπαράκ Ομπάμα εμφανίζεται ολοένα και πιο εκνευρισμένος με τις απολυταρχικές τάσεις του Ερντογάν. Γεγονότα όπως η βίαιη καταστολή μαζικών διαδηλώσεων, η παρεμπόδιση του έργου της Δικαιοσύνης στο σκάνδαλο διαφθοράς το οποίο ο Ερντογάν παρουσίασε ως απόπειρα πραξικοπήματος και η απαγόρευση της πρόσβασης στο YouTube και στο twitter ώθησαν τον Τζο Μπάιντεν να δηλώσει μιλώντας σε μια μη κυβερνητική οργάνωση της Κωνσταντινούπολης πως «η συγκέντρωση εξουσιών είναι το χειρότερο πράγμα που μπορεί να συμβεί σ’ ένα σύστημα».

Παρότι τα σχόλιά του αναφέρονταν στη γένεση της συνταγματικής τάξης στις ΗΠΑ και ο ίδιος έσπευσε να διασαφηνίσει ότι δεν επιθυμεί να προσηλυτίσει κανέναν, αποτελούν έκφραση της ανησυχίας της Ουάσιγκτον για την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία. «Ο καλύτερος τρόπος για τη διασφάλιση της ελευθερίας είναι να μη συγκεντρώνονται υπερβολικές εξουσίες σε κανένα σκέλος της κυβέρνησης» επεσήμανε ο αμερικανός αντιπρόεδρος.