Γλυπτά και διασημότητες

Μεγαλύτερη ώθηση στην υπόθεση της επιστροφής των «ελγινείων Μαρμάρων» στην τριακονταετή διεκδίκησή τους από το βρετανικό μουσείο έχουν δώσει κατά καιρούς η Μελίνα Μερκούρη, οι δηλώσεις του Κλούνι και η επίσκεψη στην Αθήνα της συζύγου του Αμάλ Αλαμουντίν παρά οι κατά καιρούς παραστάσεις, αναλύσεις, υπογραφές και συνέδρια για το ίδιο θέμα. Το πιο σημαντικό είναι ότι η παραπάνω δήλωση είναι περισσότερο κοντά στην πραγματικότητα παρά στην υπερβολή. Πώς μπορεί να εξηγηθεί κάτι τέτοιο;

Ενδεχομένως η απάντηση στο ερώτημα είναι ότι στον πολιτισμό των εικόνων οι κινήσεις και δράσεις των διασημοτήτων συνδέονται πλέον άμεσα με τη δημόσια σφαίρα και την ισχύ. Σε αυτή την κοινωνικοπολιτική διάσταση των διασημοτήτων έχουν συντελέσει τόσο τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης όσο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που βασίζονται όλο και περισσότερο σε ένα νέο είδος κοινωνικής συνθήκης, ένα είδος που συχνά αποτελεί απαραίτητο όρο για την αποτελεσματική άσκηση της κάθε εξουσίας: αυτό της προσοχής, της φήμης και της διασημότητας στην ευρύτερη κοινωνία. Παρά το γεγονός ότι τα μέσα ενημέρωσης δεν μπορούν από μόνα τους να ορίσουν τη φήμη και τη διασημότητα – τα μέλη του κοινού είναι εκείνα που στην πραγματικότητα τις ορίζουν – διαθέτουν τα μέσα, και γενικότερα την ικανότητα, να διαδίδουν και να παροτρύνουν το δημόσιο αίσθημα για πιο πρακτικούς σκοπούς, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Σήμερα ζούμε σε έναν πολιτισμό των διασημοτήτων όπου οι εικόνες των αστέρων, άνθρωποι δηλαδή «που είναι διάσημοι επειδή είναι επώνυμοι», κυκλοφορούν και οι δηλώσεις ή τα καμώματά τους προκαλούν το ενδιαφέρον των απλών ανθρώπων σε ημερήσια βάση σε όλο τον κόσμο.

Ως φαινόμενο, οι διασημότητες διασταυρώνονται με μια αξιοσημείωτη σειρά από πολιτικές, πολιτιστικές και οικονομικές δραστηριότητες σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Και αυτό γιατί στην εποχή του εικονικού πολιτισμού, η εικόνα από μόνη της καθίσταται αξιόπιστη, καθορίζει τους δείκτες της δημοφιλίας, ακόμη και τη σύνθεση των κυβερνήσεων, τις ιεραρχίες μέσα στο κράτος και στα κόμματα κι ακόμη μπορεί να προτάξει τα επιχειρήματα σε μια διεθνή καμπάνια.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στις εκλογές της τελευταίας εικοσαετίας τις πρώτες θέσεις στις προτιμήσεις των ελλήνων ψηφοφόρων καταλαμβάνουν «λαμπερά, δημοφιλή ονόματα», αδιακρίτως των προσόντων τους και, αντίθετα, αποτυγχάνουν να εκλεγούν βουλευτές κάποιοι που, κατά γενική ομολογία, διαθέτουν σημαντική κοινοβουλευτική εμπειρία ή και ήταν οι τακτικότεροι στις συνεδριάσεις της Βουλής.

Αν μη τι άλλο, οι επιλογές των ψηφοφόρων επιβεβαιώνουν τον τρόπο με τον οποίο τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας όχι μόνο έχουν διεισδύσει στην κοινωνική ζωή αλλά και έχουν αρχίσει να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται ή αποδέχονται την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Ομως και για τα μέσα ενημέρωσης, η ενασχόληση με τη διασημότητα γενικώς είναι ένα ζήτημα αμοιβαίου προσωπικού συμφέροντος. Ενώ οι διάσημοι χρειάζονται ίσως τα ΜΜΕ ολοένα και περισσότερο, τα ΜΜΕ από την πλευρά τους χρειάζονται διαρκώς τους διάσημους για να προσελκύσουν την προσοχή και να πιστοποιήσουν τη δική τους σπουδαιότητα. Χωρίς την παρουσία διασήμων και γενικώς λαμπερών προσωπικοτήτων, τα μέσα ενημέρωσης δεν έχουν πολλές πιθανότητες να αποκτήσουν αναγνώστες και τηλεθεατές. Οσο πιο γνωστό είναι ένα άτομο σε οποιαδήποτε σφαίρα δραστηριότητας τόσο μεγαλύτερη προσοχή και προνομιακή πρόσβαση ενδεχομένως θα του δοθεί από τα ΜΜΕ – η αποκαλούμενη «ψευδαίσθηση της οικειότητας».

Αν και έχουμε εφεύρει ένα σωρό τρόπους για να «ξεφορτωνόμαστε» τους διάσημους, ο πολιτισμός των διασημοτήτων βρίσκεται παντού γύρω μας. Ζούμε, στην πράξη, στο κέντρο του καθώς οι μηχανισμοί της σύγχρονης πολιτιστικής παραγωγής εξασφαλίζουν ότι ο πολιτισμός της διασημότητας παραμένει το «δροσερό άρωμα» της ζωής μας.