[Στιγμές] Τα παράδοξα της εξουσίας

Πώς ο Στάλιν έγινε ο Στάλιν; Πώς ο Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι – εγγονός δουλοπαροίκων, γιος μιας πλύστρας και ενός τσαγκάρη – έγινε ένας από τους ισχυρότερους άνδρες της εποχής του; Πώς ένα αγόρι από τη Γεωργία έφθασε να ελέγχει τη μισή Ευρώπη;

Από την εποχή που άνοιξαν τα σοβιετικά αρχεία, τη δεκαετία του 1990, υπήρξαν πολλές προσεγγίσεις – πολιτικές και ψυχολογικές – για την εξέλιξη της ζωής του. Πλήθος ιστορικών μελέτησαν χιλιάδες ντοκουμέντα και προσπάθησαν να προσεγγίσουν την πραγματικότητα. Ο Σιμόν Μοντεφιόρε για παράδειγμα στο βιβλίο του «Ο νεαρός Στάλιν» σκιαγραφεί το πορτρέτο ενός νεαρού δημαγωγού, γόη, ποιητή και διανοούμενου – μια περιγραφή πολύ μακριά από τον λούμπεν γραφειοκράτη που μας έχει αφήσει ο Λέον Τρότσκι.

Στην εξαιρετικά φιλόδοξη νέα βιογραφία «Στάλιν: Τα παράδοξα της εξουσίας» – ο πρώτος τόμος καλύπτει τα χρόνια από τη γέννηση του Στάλιν το 1878 έως το 1928 – ο Στίβεν Κότκιν, καθηγητής Ιστορίας στο Πρίνστον, προσπαθεί να συνθέσει τις έρευνες εκατοντάδων μελετητών. Απορρίπτει εξαρχής τις φροϊδικές προσεγγίσεις, θεωρώντας ότι τίποτα στην παιδική ζωή του Στάλιν δεν ήταν ασυνήθιστο για την εποχή του. Υποστηρίζει ότι ο νεαρός Στάλιν ξεχώρισε στην Τιφλίδα στα τέλη του 19ου αιώνα επειδή ήταν εξαιρετικός μαθητής: σε ηλικία 16 ετών κατόρθωσε να μπει «στο σημαντικότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του Καυκάσου, τη Θεολογική Σχολή της Τιφλίδας». Τελικά εγκατέλειψε το σχολείο και εντάχθηκε «στον κόσμο της ακροαριστερής πολιτικής». Στο Μπακού όπου πήγε το  1907 ως αγκιτάτορας ενεπλάκη σε «απαγωγές για λύτρα, προστασία, πειρατεία» και μπαινόβγαινε στις φυλακές επιδεικνύοντας ιδιαίτερη ικανότητα στις αποδράσεις.

Σταδιακά ο Κότκιν οικοδομεί μια διαφορετική ερμηνεία του ανθρώπου που οι φίλοι του φώναζαν «Σόσο». Χρόνο με τον χρόνο, κρίση με κρίση, πογκρόμ με πογκρόμ. Είναι εύκολο να το ξεχάσουμε, αλλά τις παραμονές της επανάστασης των Μπολσεβίκων, προχωρημένος τριαντάρης ο Στάλιν δεν είχε κάποιο σημαντικό επίτευγμα να επιδείξει. «Δεν είχε χρήματα, ούτε μόνιμη κατοικία, ούτε καν επάγγελμα». Το 1918 ο Λένιν τον έστειλε στην πόλη Τσαρίτσιν με αποστολή να εξασφαλίσει τρόφιμα για τους λιμοκτονούντες εργάτες της Μόσχας και του Πέτρογκραντ – ουσιαστικά να κατάσχει το σιτάρι. Ανέλαβε στρατιωτικές εξουσίες, έκλεβε χρήματα, εκτελούσε όποιους δεν υπάκουαν. Οι μέθοδοί του σχεδόν οδήγησαν στην κατάληψη της πόλης από τους Λευκούς και ο Λένιν τον ανακάλεσε στη Μόσχα. Ομως εξασφάλισε το στάρι. Και μετά τον εμφύλιο, οι αποτυχίες του ξεχάστηκαν. Το Τσαρίτσιν μάλιστα ονομάστηκε Στάλινγκραντ. Αυτή η εναλλαγή αποτυχίας – επιτυχίας επαναλήφθηκε πολλές φορές στη ζωή του.

Η νέα βιογραφία του Στάλιν επιχειρεί μια νέα προσέγγιση. Για ένα φαινόμενο που συνεχίζει να προκαλεί πάθη…