Ο Εμπολα, η γρίπη και η υστερία

Καθώς οι επικεφαλής δημόσιας υγείας στις ΗΠΑ προσπαθούν να εξηγήσουν πώς δύο νοσοκόμες στο Ντάλας μολύνθηκαν από τον Εμπολα, οι ψυχολόγοι εμφανίζονται ιδιαίτερα ανήσυχοι για ένα άλλο είδος «επιδημίας», τα κύρια συμπτώματα της οποίας είναι το υπερβολικό άγχος, η αποφυγή των δημόσιων χώρων και η μαζική υστερία.

Προς το παρόν, οι αίθουσες των έκτακτων περιστατικών δεν έχουν κατακλυστεί από ανθρώπους που φοβούνται πως μολύνθηκαν από τον ιό. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας ανησύχησαν ιδιαίτερα την κοινή γνώμη και ειδικά οι δηλώσεις του επικεφαλής του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ αναφορικά με την πλημμελή αντιμετώπιση του πρώτου κρούσματος που διαγνώστηκε στη χώρα.

 «Οι κρατικοί αξιωματούχοι πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί», τόνισε ο Πολ Σλόβιτς, πρόεδρος του Decision Research, ενός ινστιτούτου μελετών πάνω στη δημόσια υγεία και την αντίληψη των όποιων απειλών. «Από τη στιγμή που κλονίζεται η εμπιστοσύνη, την επόμενη φορά που σου λένε να μην ανησυχείς, εσύ ανησυχείς», εξήγησε ο αμερικανός ειδικός.

Ο κίνδυνος μόλυνσης από τον Εμπολα στις ΗΠΑ παραμένει πολύ μικρός. Ο ιός δεν μεταφέρεται με τον αέρα ενώ για τη μετάδοσή του είναι απαραίτητη η στενή επαφή με ασθενή. Εχει σημειωθεί μόλις ένας θάνατος και το σύστημα υγείας είναι έτη φωτός μπροστά από εκείνα της Δυτικής Αφρικής όπου έχουν χάσει τη ζωή τους περισσότεροι από 4.400 άνθρωποι.

Αντίθετα, μέσα σε μερικά χρόνια η γρίπη σκοτώνει περισσότερους από 30.000 Αμερικανούς. Ωστόσο, αυτό δεν προκαλεί ιδιαίτερο άγχος και εκατομμύρια άνθρωποι που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από ένα αντιγριπικό εμβόλιο απλώς δεν το κάνουν. «Είμαστε εξοικειωμένοι με τη γρίπη, νοσήσαμε και αναρρώσαμε, αισθανόμαστε πως γνωρίζουμε  τη συγκεκριμένη απειλή», σχολίασε ο Σλόβιτς. Οι ψυχολόγοι γνωρίζουν εδώ και πολλά χρόνια ότι οι άνθρωποι εκτιμούν τους κινδύνους βασιζόμενοι σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ συναισθημάτων και αφαιρετικής σκέψης.

Οι ενστικτώδεις αντιδράσεις είναι ταχείες και αυτόματες, χρήσιμες σε περιπτώσεις που τα γεγονότα δεν είναι γνωστά ή ο διαθέσιμος χρόνος για την επεξεργασία τους είναι λίγος. Ομως εν εξελίξει έρευνες αποδεικνύουν ότι οι ενστικτώδεις προκαταλήψεις μπορούν να μεταλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αξιολογούν τα όποια δεδομένα όταν καλούνται να πάρουν λογικές θεωρητικά αποφάσεις.

Οι περισσότεροι, για παράδειγμα, αναγνωρίζουν ότι η μία στα 100 εκατομμύρια πιθανότητα που υπάρχει να μολυνθούν από τον ιό είναι σχεδόν μηδενική. Αλλά εάν ένας φίλος μας αναφέρει πως γνωρίζει κάποιον που προσβλήθηκε, τότε το ενστικτώδες σύστημα αποτίμησης των κινδύνων που διαθέτουμε είναι πολύ πιθανότερο να εστιάσει στον αριθμητή και όχι στον παρονομαστή: είμαι εγώ ο ένας στα 100 εκατομμύρια; Και η επιδημία του Εμπολα έχει πολλά από τα στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν άμεσα ενστικτώδη πανικό, σημειώνουν οι ειδικοί. Ο ιός είναι αόρατος και θανατηφόρος και, όπως ο και ιός του SARS και πιο πρόσφατα ο ιός του MERS, αποτελεί μια εξωτική απειλή για την οποία δεν υπάρχουν πολλά που μπορεί να κάνει ο καθένας σε ατομικό επίπεδο για να την περιορίσει.

Οι πιο σημαντικοί παράγοντες για να αποφευχθεί η εξάπλωση της ανησυχίας είναι η επάρκεια και η ειλικρίνεια εκ μέρους των Αρχών οι οποίες οφείλουν να ενημερώνουν για τους κινδύνους με τρόπο ξεκάθαρο, να αναφέρουν όλα τα κρούσματα το ταχύτερο δυνατό και να αντιμετωπίζουν το καθένα απ’ αυτά με τη μέγιστη φροντίδα.   

Δύο στους τρεις ανησυχούν
Ακόμη και πριν από την ανακοίνωση για την προσβολή μίας ακόμη νοσοκόμας από τον θανατηφόρο ιό, δύο στα τρία άτομα που συμμετείχαν σε δημοσκόπηση της «Ουάσιγκτον Ποστ» και του ABC News δήλωσαν πως ανησυχούν για το ξέσπασμα μιας επιδημίας του Εμπολα στις ΗΠΑ