Βασίλης Κουκαλάνι: «Κουβαλάω τον ξεριζωμό στην τέχνη μου»

Εικόνα: ο σκηνοθέτης Λευτέρης Βογιατζής και ο ηθοποιός Βασίλης Κουκαλάνι σιγοτραγουδούν το «Sea of Love» στην Πλατεία Ομονοίας μεσάνυχτα Σαββάτου και μπροστά από τους πάγκους των κυριακάτικων εφημερίδων. Η άγρια πραγματικότητα γύρω δείχνει να μην τους επηρεάζει.

Αν ένα βασικό κλειδί για τον δημιουργό σήμερα είναι να κάνει απερίσπαστος τη δουλειά του (ο αείμνηστος Βογιατζής το κατάφερε χωρίς να χάσει τον κοινωνικό προσανατολισμό του), σχεδόν από την πρώτη στιγμή ο Ελληνοϊρανός Βασίλης Κουκαλάνι (γεννημένος στην Κολωνία από πατέρα Ιρανό και ελληνίδα μάνα) είχε και μια παραπάνω βασική θεώρηση: ο καλλιτέχνης να παίρνει ξεκάθαρη θέση στα πράγματα.

Μιλώντας μαζί του – λίγο μετά το τζετ λαγκ της πτήσης από το Τορόντο – στο 39ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου όπου προβλήθηκε η γαλλοϊρανική ταινία «Κόκκινο τριαντάφυλλο» στην οποία πρωταγωνιστεί, η κουβέντα πάει από το παιδικό θέατρο και τον Αχμαντινετζάντ μέχρι τη Χρυσή Αυγή. Λεπτομέρεια ειδικού βάρους: ο Κουκαλάνι δεν είναι ένας καλλιτέχνης που απλώς διατυπώνει μια γνώμη για τον φασισμό που μας περιβάλλει. Είναι ένας ενεργός αριστερός ακτιβιστής, γνωστός στους παροικούντες την κινηματική Ιερουσαλήμ.

ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΑ. Ακόμη και η ταινία που τώρα παίρνει διανομή για Γαλλία πραγματεύεται ένα πολιτικό θέμα. Τη σχέση των δύο γενεών στο Ιράν. Της επανάστασης του 1979. Και της γενιάς που ξεσηκώθηκε το 2009 με αφορμή τη νοθεία των εκλογών. «Αν το φιλμ είχε βγει πριν από έναν χρόνο θα γινόταν χαμός. Ακόμη τότε εκκρεμούσε τι θα γινόταν στο Ιράν» λέει ο Βασίλης Κουκαλάνι ο οποίος το 2009 στην κορύφωση των διαδηλώσεων έτυχε να βρίσκεται στην Τεχεράνη και να βιώνει από τα μέσα τα ιστορικά γεγονότα. «Το 2009 φέρνει και ένα μπέρδεμα. Εγώ είχα 28 χρόνια να πάω στο Ιράν. Φύγαμε με την οικογένειά μου επί Χομεϊνί. Γυρίσαμε επί Σάχη και ξαναφύγαμε ενάμιση χρόνο μετά όταν άρχισε ο πόλεμος στα τέλη του ’80 με το Ιράκ. Ενας πόλεμος για το τίποτε. Κυνήγαγαν αριστερούς, σοσιαλιστές, δημοκράτες – ο πατέρας μου ήταν Φενταγίν και έκανε και φυλακή».
Και πώς βρεθήκατε ξανά στο Ιράν και πώς βιώσατε την επαναστατική φλόγα του 2009 τον ρωτώ. «Ξαναβρίσκομαι στο Ιράν μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές του 2009. Γίνεται τότε ξαφνικά ένας τεράστιος ξεσηκωμός. Λες και η Ιστορία μιμείται τον εαυτό της. Η προηγούμενη γενιά του 1979 ήθελε να αλλάξει τον κόσμο, ρίχνοντας τον Σάχη. Ηθελαν μια προοδευτική αστική δημοκρατία. Υπήρχε όμως τότε δυνατή Αριστερά. Και απελευθερωτικά κινήματα όπως οι Κούρδοι ή οι Τουρκμένοι. Οι τελευταίοι μόλις έφυγε ο Σάχης κολεκτιβοποίησαν τη γη. Η πολιτική κληρονομιά της γενιάς του ’79 ξεκληρίστηκε επί Χομεïνί.
Υστερα από πολλά χρόνια έρχεται μια γενιά νέων, σκεφθείτε πως το 70% στο Ιράν είναι κάτω των 35 ετών, που θέλει να αλλάξει τη ζωή της. Το έζησα όλο αυτό σχεδόν ερήμην μου. Δεν μπορούσα να το ερμηνεύσω. Κάτι γράφαμε τότε με έναν φίλο, πήγαμε με αυτοκίνητο στα σύνορα με το Ιράκ, συναντήσαμε αντάρτες, μας έπιασαν, μας ανακρίνανε. Η ταινία “Κόκκινο τριαντάφυλλο” αφορά αυτή ακριβώς τη συνάντηση και την ερωτική σύνδεση των δύο γενεών» απαντά ο Κουκαλάνι.
Αν πάντως το Τορόντο ήταν το ένα πρόσφατο σημείο στο προσωπικό του GPS, το Βερολίνο τις προηγούμενες ημέρες ήταν το δεύτερο. Και αυτό γιατί με αφορμή τα 40 χρόνια του θεάτρου GRIPS ο Κουκαλάνι και μια ομάδα ηθοποιών ανέβασαν εκεί τιμητικά το «Μια γιορτή στου Νουριάν».
Το παιδικό έργο του Φόλκερ Λούντβιγκ έχει κάνει ένα μεγάλο ταξίδι στην Ελλάδα και τώρα ο Κουκαλάνι, μετά το Βερολίνο, το ανεβάζει στην Κύπρο με σύρους ηθοποιούς. «Το GRIPS εγκαινίασε το χειραφετημένο – αντιαυταρχικό θέατρο για νέους. Ξεπήδησε μέσα από το φοιτητικό κίνημα και εμείς το παίζαμε τρία χρόνια στην Ελλάδα. Το έργο είναι πια ένα αναγνωρισμένο εργαλείο και ας μην ξεχνάμε πως πρωτοανέβηκε σαν “Μια γιορτή στου Παπαδάκη”, εμπνευσμένο από τους έλληνες και τούρκους μετανάστες του ’70 στη Γερμανία».

ΣΤΟ ΠΟΡΕΙΑ. Ο Κουκαλάνι όμως μας ξεδιπλώνει τα σχέδιά του ακόμη με ένα έργο που θα δούμε φέτος. «Φιλοξενούμαστε στο Θέατρο Πορεία με το “Τζέλα Λέλα Κόρνας και ο Κλεομένης” σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ. Τα παιδιά είναι ακριβώς οι ίδιοι έξι του Νουριάν. Σε ένα σύγχρονο αστικό τοπίο σαν της Κυψέλης στο οποίο δεν έχεις πού να κινηθείς και που όταν το παιδί γυρίζει από το σχολείο δεν το περιμένει κανείς στο σπίτι, μια ομάδα νέων βρίσκουν ένα εγκαταλειμμένο σπίτι και το κάνουν δικό τους. Ξαφνικά όμως τους συλλαμβάνουν, τους μεταφέρουν στο τμήμα και εκεί τα παιδιά κάνουν τους ενήλικους χαζούς. Ολο αυτό τελειώνει με συμφιλίωση».