[Εισαγωγικά] Αδιέξοδα και ατυχήματα

ΣΤΙΣ δημοκρατίες δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Υπάρχουν όμως ατυχήματα. Ενα από αυτά αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή στη Σκωτία. Χρειάστηκε να επιστρατευθούν αι γενεαί πάσαι του βρετανικού πολιτικού προσωπικού για να κατευνασθεί το μένος των φουστανελάδων – έστω και με καρό ύφασμα τάρταν – των σκωτσέζικων χάιλαντς κατά του λονδρέζικου κατεστημένου. Οπως πάντα, τα δημοψηφίσματα είναι η πλέον ρηξικέλευθη άσκηση της πολιτικής. Κι αυτό γιατί οι ψηφοφόροι σπανίως απαντούν ακριβώς σε αυτό που τους ρωτούν. Το συνηθέστερο είναι να εκμεταλλεύονται την ευκαιρία για να εκτονωθούν. Ενα «ναι» της Σκωτίας στην απόσχιση θα είχε μη μετρήσιμες και μάλιστα συστημικές παρενέργειες – από την οικονομία έως το ποδόσφαιρο. Τελικώς, μέτρησε η ψύχραιμη αγωγή των πολιτών των βρετανικών νησιών.

Ο φόβος του ατυχήματος φυλάει και τα έρημα της ελληνικής πολιτικής. Οχι γιατί έχει κανείς όρεξη για δημοψήφισμα. Τρία χρόνια έχουν περάσει από τότε που, τέτοιες μέρες, ο Γιώργος Παπανδρέου έμπαινε σε τροχιά βομβιστή αυτοκτονίας της πολιτικής. Αλλά γιατί η προεδρική εκλογή θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολιτικό αδιέξοδο και ατύχημα. Οχι μόνο στην περίπτωση να μην προκύψουν οι 180 βουλευτές. Αλλά και στην περίπτωση η επιλογή του προσώπου να είναι τέτοια και η συλλογή των ψήφων να διεκπεραιωθεί με τέτοιο τρόπο που νέος Πρόεδρος να εκλεγεί, αλλά το ελληνικό πολιτικό σύστημα να εξέλθει ως πολυτραυματίας από την όλη διαδικασία.

Εως τώρα, η εκλογή γινόταν με πρόταση της κυβέρνησης και συμφωνία του δικομματισμού. Από το 1995 και μετά – όταν, ειρήσθω εν παρόδω, η στάση του Αντώνη Σαμαρά έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εκλογή του Κωστή Στεφανόπουλου – η εκλογή Προέδρου αποτελούσε τον μεγάλο – και πολιτισμένο – συμβιβασμό του δικομματισμού ανά πενταετία. Ο δικομματισμός όμως δεν υπάρχει πια. Οι 180 ψήφοι θα πρέπει να μαζευτούν στη Βουλή. Αυτό δεν σημαίνει μόνο ότι θα πρέπει να εξασφαλισθούν μία μία οι ψήφοι των παντός χρώματος ανεξαρτήτων. Αλλά και ότι θα πρέπει να πεισθούν κατά μόνας ένας προς έναν και μία προς μία βουλευτές – ακόμη και υπουργοί – των κυβερνώντων κομμάτων. Οι κίνδυνοι είναι προφανείς.  

Ηδη, με πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, προτείνεται η αλλαγή του εκλογικού νόμου και η κατάργηση του μπόνους των πενήντα εδρών. Για να ισχύσει άμεσα απαιτεί 200 ψήφους. Η έμμεση συνάρτηση με την προεδρική εκλογή είναι διακριτή και οι διαφορετικές εκδοχές της εξίσωσης «200-180+Χ» διερευνώνται στις επόμενες σελίδες από τους πολιτικούς συντάκτες των «ΝΕΩΝ». Ασχέτως όμως της αξίας, της υστεροβουλίας ή του συστημικού ρίσκου της, η πρόταση αυτή υποκρύπτει μια αλήθεια. Η προεδρική εκλογή, λόγω του κατακερματισμού των ψήφων, απαιτεί αυτή τη φορά ένα στοιχείο υπέρβασης. Οχι τόσο στο πρόσωπο – που θα πρέπει να είναι πολιτικό – αλλά στην ατζέντα που πρέπει να είναι ευρύτερη. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, η προεδρική εκλογή πρέπει να συνδεθεί με μια μεγάλη πρωτοβουλία, όπως η Αναθεώρηση του Συντάγματος, ώστε να αποκτήσει υπεραξία. Διαφορετικά υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε ένα μακρύ παραπολιτικό με όλες τις προφανείς παρενέργειες, ιδίως δε τον περαιτέρω ευτελισμό προσώπων, κομμάτων και θεσμών.