[Εναλλακτικά] Κομμουνιστής χωρίς κόμμα

«Ελα την Τετάρτη το βράδυ να θυμηθούμε τον πατέρα μου». Το μήνυμα ήταν του φίλου μου Θανάση και αφορούσε το παραδοσιακό τραπέζι μνήμης για τον πατέρα του, τον πρώην βουλευτή και αντιστασιακό επί χούντας Κώστα Κάππο. Εννιά χρόνια από τον θάνατο του εμβληματικού στελέχους της Αριστεράς, η περίπτωσή του – ανάμεσα σε τόσες άλλες – μοιάζει και σήμερα ακόμη ξεχωριστή. Πεντακόσιες ημέρες στις φυλακές της χούντας, πρωτόγνωρα βασανιστήρια από τους ανθρωποφύλακές της και μια αλύγιστη στάση που έμεινε παροιμιώδης και αποτελεί παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Στο τραπέζι, άνθρωποι όλου του πολιτικού φάσματος, παλιοί του συγκρατούμενοι και συναγωνιστές, παλιοί αριστεροί με σαφάρι πουκάμισα αλλά και παιδιά φίλων του με ρούχα και σανδάλια. Τι είναι αυτό όμως που ενώνει τόσο κόσμο κάθε χρόνο γύρω από ένα τραπέζι, έστω και για λίγες ώρες; Ο Κάππος δεν ήταν άνθρωπος που στρογγύλευε τις γωνίες, υπήρξε ένας κομμουνιστής παλιάς κοπής, μια περσόνα με κοκάλινα γυαλιά που έφερνε σε απλό νοικοκυραίο (λογιστής ήταν εξάλλου), μια περίπτωση παρεμβατικού μαρξιστή που δεν δίστασε να έλθει σε ρήξη με το κόμμα του, το ΚΚΕ, με αφορμή τη συγκυβέρνηση ΝΔ – Συνασπισμού.

Ηταν «κομμουνιστής χωρίς κόμμα», όπως έλεγε γνωστή βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, ή απλά ένας ανέστιος οργανικός διανοούμενος της εργατικής τάξης; Ηταν ένας άνθρωπος με βαθιά αφομοιωμένη τη διαλεκτική και τους νόμους της Ιστορίας που έκανε το καθήκον του στη μαύρη περίοδο 1967-1974, χωρίς να παραιτηθεί από τις ιδέες του μέχρι τέλους, ή ένα είδος ασκητή που πίστεψε στη συλλογική δράση; Σήμερα μοιάζει όλοι να τον διεκδικούν (το Αριστερό Ρεύμα του ΣΥΡΙΖΑ οργανώνει εκδήλωση στις 22 του μηνός στον Κεραμεικό). Γιατί όμως;

«Οταν πηγαίναμε στο Μπογιάτι, τρέμαμε. Μόνο αυτός δεν φοβόταν. Ξέρεις γιατί; Γιατί έλεγε πως το χειρότερο που μπορούσε να του συμβεί ήταν ο θάνατος» μου είπε ένας παλιός του συγκρατούμενος. Ο Κάππος έστελνε τη σύνταξή του μέχρι τέλους στην Κούβα, έγραφε ακάματα κείμενα και βιβλία για τη σύγχρονη πραγματικότητα και τον καπιταλισμό, κατέβαινε στο κίνημα. Δεν έκανε συχνά λόγο για τα βασανιστήρια που είχε υποστεί και παρέμενε αισιόδοξος για τον συλλογικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Και νομίζω πως επειδή θεωρούσε χρέος του τη στάση του, δεν την υπομνημάτιζε και βέβαια δεν την εξαργύρωσε (έμενε σε δυάρι, δεν ήξερε από ακριβά εστιατόρια και τζιπ).

Το παράδειγμά του μοιάζει μακρινό σήμερα που μετεωριζόμαστε μεταξύ των μύθων από τη μια και της αποϊεροποίησης των πάντων από την άλλη. Και το ερώτημα μένει αναπάντητο, αν η ανάγκη γεννά τα πρόσωπα και τη στάση τους ή τα πρόσωπα επικαθορίζουν την εποχή τους με την αυτοθυσιαστικότητα αλλά και λίγο και με το ξερό τους το κεφάλι.