[Διαστάσεις] Δίκαιοι και Δυνάστες

Το 1943, ο Χενκ Ζανόλι ήταν είκοσι ετών. Ο πατέρας του είχε ήδη μεταφερθεί, εξαιτίας της αντιστασιακής του δράσης, στο Μαουτχάουζεν όπου θα άφηνε την τελευταία του πνοή. Κι εκείνος, με οδηγίες της μητέρας του, έσωσε ένα 11χρονο εβραιόπουλο, τον Ελχάναν Πίντο, από τη μανία των Ναζί. Τον πήρε από το Αμστερνταμ, όπου κρυβόταν ακόμη η Αννα Φρανκ, και τον οδήγησε με κίνδυνο της ζωής του στο σπίτι τους, έξω από την Ουτρέχτη, όπου τον έκρυψαν για το υπόλοιπο του πολέμου. Πριν από τρία χρόνια, το Ισραήλ αποφάσισε να ανακηρύξει τον Ζανόλι Δίκαιο των Εθνών για εκείνη την πράξη και να του απονείμει το Μετάλλιο της Τιμής. Αλλά την περασμένη εβδομάδα, ο ηλικίας 91 ετών πλέον απόμαχος δικηγόρος αποφάσισε να το επιστρέψει.

Η μοίρα το ‘φερε μια μικρανιψιά του, που εργάζεται στο ολλανδικό διπλωματικό σώμα, να παντρευτεί έναν παλαιστίνιο οικονομολόγο, τον Ισμαήλ Ζιάντα, γεννημένο στον προσφυγικό καταυλισμό Αλ-Μπουρέιζ, στη Δυτική Οχθη. Στις 20 Ιουλίου, μια ισραηλινή οβίδα έπληξε το σπίτι της οικογένειας του Ζιάντα, σκοτώνοντας την πρώτη γυναίκα του πατέρα του και πέντε παιδιά. «Το να κρατήσω υπό αυτές τις συνθήκες το μετάλλιο που μου απένειμε το Κράτος του Ισραήλ», έγραψε ο Ζανόλι σε επιστολή του προς τον ισραηλινό πρεσβευτή στη Χάγη, «θα ήταν μια διπλή προσβολή. Της μνήμης της θαρραλέας μητέρας μου, που διακινδύνευσε τη ζωή της και τη ζωή των παιδιών της για να αγωνιστεί εναντίον της καταπίεσης και υπέρ της προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Αλλά και της οικογένειάς μου που, τέσσερις γενιές αργότερα, έχασε έξι μέλη της στη Γάζα από τα πυρά του ισραηλινού κράτους».

Oχι, ο Ζανόλι δεν ζήτησε ειδική μεταχείριση για τους «δικούς» του, όπως είχε ζητήσει τρεις ημέρες νωρίτερα ένας έλληνας συνομήλικός του στη δική του επιστολή προς έναν άλλο δυνάστη. Ούτε φοβήθηκε μήπως για την ενέργειά του αυτή χαρακτηριστεί αντισημίτης, τέτοιοι άνθρωποι δεν πέφτουν σε αφελείς παγίδες. Μα μπορούν να συγκριθούν τα 5 εκατομμύρια των Εβραίων που σκοτώθηκαν στην Ευρώπη μέσα σε τέσσερα χρόνια με τους 1.100 Παλαιστινίους που σκοτώθηκαν στη Γάζα σε έναν μήνα ή έστω τους 100.000 Παλαιστινίους που σκοτώθηκαν σε έναν αιώνα; Δεν έχουν νόημα τέτοιες συγκρίσεις, η αδικία δεν μετριέται με αριθμούς. Ο Μάρεκ Εντελμαν, ο τελευταίος επιζήσας από την εξέγερση του γκέτο της Βαρσοβίας, συνόδευσε το 1993 μια αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στο Σαράγεβο, που πολιορκούνταν και βομβαρδιζόταν νυχθημερόν από τις σερβικές δυνάμεις. Ηθελε να δείξει έτσι την αλληλεγγύη του σε έναν άλλο λαό, τον οποίο ήθελε να εξολοθρεύσει ένας άλλος δυνάστης.

Εχουν τη δική τους σημασία τέτοιες συμβολικές κινήσεις από σημαντικές προσωπικότητες της Ιστορίας. Οπως και έχει σημασία ότι άλλοι Δίκαιοι θεωρούν δυνάστες τον Πούτιν, τον Νετανιάχου, τον Μιλόσεβιτς, και άλλοι «το διευθυντήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης» και τις «φασιστικές φατρίες» που κυβερνούν την Ουκρανία.