Τους ξέρει ακόμη κι αυτός που ουδέποτε τους είδε πάνω στο πατάρι να τραγουδούν ώς τις πρώτες πρωινές ώρες. Τα πρόσωπά τους γνώριμα από τις αφίσες που πλημμυρίζουν τις εθνικές οδούς, τα δέντρα και τους επαρχιακούς δρόμους. Ετσι κι αλλιώς, οι σταρ των πανηγυριών της ελληνικής επικράτειας δεν έχουν ανάγκη την ιντερνετική επικοινωνία και οι εμφανίσεις τους γίνονται γνωστές με τον παλιό αναλογικό τρόπο –άντε και από κάνα ραδιοφωνικό σταθμό των μεσαίων συχνοτήτων που τους προαναγγέλλει με τη γνωστή echo. Είναι η παλιά φρουρά των μαχόμενων τραγουδιστών που αυτές τις ημέρες ξεχύνονται σε ένα ατελείωτο road trip και με βανάκια γυρίζουν μικρά και μεγάλα χωριά που διοργανώνουν θρησκευτικά πανηγύρια ή εκδηλώσεις πολιτιστικών συλλόγων.
Πρόσωπα μπαρουτοκαπνισμένα που έχουν χιλιάδες ώρες στο πατάρι και έχουν βιώσει (αλλά και έχουν συμβάλει) τον μετασχηματισμό των πανηγυριών, της τελευταίας εκδοχής υπαίθριας ανάτασης και διασκέδασης. Η Φιλιώ Πυργάκη, ο Γιάννης Κωνσταντίνου, η Γιούλα Κοτρώτσου, ο Γιώργος Τζαμάρας, ο Ανδρέας Τσαούσης και πιο αραιά ο Κώστας Σκαφίδας, ο Πετρολούκας Χαλκιάς και η Σοφία Κολλητήρη. Με πάνω από 40 χρόνια ο καθένας τους σε δισκογραφία, πανηγύρια και συναυλίες, επιμένουν ακόμη και συνεργάζονται με τα νέα ονόματα των πανηγυριών: τη Γιώτα Γρίβα, τη Γωγώ Τσαμπά, τον Γιώργο Βελλισάρη και τη νέα φρουρά της λαϊκοδημοτικής διασκέδασης που πάντως δεν κρατάει ακριβώς τα παλιά ήθη και δείχνει να μετασχηματίζεται και αυτή.
Η τελετουργίατης χαρτούρας
Ετσι κι αλλιώς, αυτό που λέμε «πανηγύρια» κάποτε ήταν συνώνυμο της ιερουργίας και μιας κάποιας σημειολογίας. Με αφορμή τον εορτασμό κάποιου άγιου, το πανηγύρι στηνόταν στην πλατεία ενός χωριού και πολλές φορές δύο ή και τρία συγκροτήματα αντιπαρατάσσονταν, οι τραγουδιστές αμείβονταν με χαρτούρα (φιλοδώρημα πελατών) και την όλη διοργάνωση αναλάμβανε συχνά κάποιο καφενείο ή σύλλογος εκκλησίας.
Με βιωματική σχέση με τον χορό, η κάθε παρέα, η κάθε οικογένεια χόρευε με σειρά. «Παλιά έμπαινε η κάθε οικογένεια, χόρευε, πρόσεχε τον τραγουδιστή και ο τραγουδιστής πρόσεχε τους χορευτές. Εμείς πηγαίναμε στο Μοναστηράκι Βόνιτσας, ας πούμε, που χόρευαν όλοι με μαντίλι. Μια εποχή αυτό άλλαξε, ξαφνικά αυτός που το διοργάνωνε μας ζήτησε να χορεύουν όλοι μαζί. Τώρα ένα τσούρμο παιδιά στην πίστα δεν δίνουν πια σημασία» λέει ο βετεράνος των πανηγυριών Γιάννης Κωνσταντίνου από την Πρέβεζα, που τραγουδάει από το 1955. Ο ίδιος έχει διατρέξει πολλά μίλια ανά την επικράτεια και θυμάται ότι στα πρώτα πανηγύρια μετά τον Εμφύλιο σε κάποια χωριά οι ντόπιοι τούς έριχναν πέτρες. «Μας έβλεπαν σαν την μύγα μες στο γάλα. Πολλή δυστυχία τότε».
Φέτος ο Γιάννης Κωνσταντίνου –με το λεπτό μουστακάκι α λα Κλαρκ Γκέιμπλ –δεν κυνήγησε πολλά πανηγύρια. «Σε περίπου 10 θα πάω ή έχω πάει συνολικά. Είναι πεσμένα τα πράματα με την κρίση. Εχει αλλάξει και το πράγμα και έχει πάει στο σκυλάδικο. Λίγα έχουν μείνει όπως παλιά, π.χ. το πρόσφατο του Σωτήρα στην Αηδονιά, δίπλα στο Κανελλάκι. Αλλαξε γιατί λείπουν και οι προσωπικότητες όπως ο Γιάννης Βασιλόπουλος ή ο Βασίλης Σούκας. Σήμερα αν δεν πεις και λαϊκά ο άλλος σού γυρίζει την πλάτη. Ακόμη και η ορχήστρα έχει αλλάξει. Παλιά ήταν 5-6 μόνιμοι μουσικοί (κλαρίνο, βιολί, κιθάρα). Μετά μπήκαν και τα αρμόνια ενώ οι νέοι δεν μελετούσαν πια το παλιό. Επικράτησε το ντάμπα ντούμπα» συμπληρώνει για μια εποχή που μοιάζει τόσο μακρινή και εγκιβωτίζει τους δικούς της μύθους και θρυλικές ιστορίες όπως για τα πανηγύρια του Ξηρόμερου Αιτωλοακαρνανίας όπου κυριαρχούσε ο σταρ Τάκης Καρναβάς.
Υπάρχει μαρτυρία για πανηγύρι όπου στο πρώτο φως της ημέρας ο εν λόγω ερμηνευτής ήταν πάνω στο πατάρι, τραγουδούσε και ο κόσμος είχε ξαπλώσει στο χώμα και μούντζωνε προς τον ουρανό. Ηταν μάλιστα τέτοια η δημοτικότητα του Καρναβά που προσφάτως δημιουργήθηκε στη Νίκαια του Πειραιά σύλλογος με το όνομά του. Και η ιστορία του Κώστα Σκαφίδα και του κιθαρίστα Κώστα Πίτσου στον Μαραθώνα, οι οποίοι τρύπωσαν κάτω από το πάλκο όταν έγινε παρεξήγηση για την παραγγελιά, έπεσε πολύ ξύλο και τα τραπέζια κι οι καρέκλες σχημάτισαν λόφο. Υπάρχει ο αστικός μύθος για γνωστούς σταρ που επίσης ύστερα από πανηγύρι όπου έπεσε θρυλική χαρτούρα την έβαλαν σε σακούλες σκουπιδιών και πήγαν και αγόρασαν μετοχές ναυτιλιακής εταιρείας.
Τα βαριά χαρτιά
Ηταν τότε που η «καρδιά» των μεγάλων πανηγυριών χτυπούσε σε Ηπειρο, Αιτωλοακαρνανία, Παρνασσό. Οι προπολεμικοί σταρ ήταν οι Γιώργος Παπασιδέρης, Γιώργος Μεϊντανάς, Κώστας Ρούκουνας, Γεωργία Μητάκη και άλλοι. Τα μεγάλα κλαρίνα ήταν οι Γιαούζος, Φουσκομπούκας, Παναγιώτης Κοκοντίνης, Ντίνος Μπατζής και Γιάννης Βασιλόπουλος (ντυμένος συνήθως με λευκό κοστούμι). Τη δεκαετία ’50-’60 το είδος γνώρισε άνθηση και τα μεγάλα ονόματα στο τραγούδι ήταν οι Τάκης Καρναβάς, Ανδρέας Τσαούσης, Κώστας Σκαφίδας, Αλέκος Κιτσάκης, Δημήτρης Ζάχος, Στάθης Κάβουρας, Σοφία Κολλητήρη, Τασία Βέρρα, στο κλαρίνο οι Βασίλης Σαλέας, Τάσος Χαλκιάς, Παναγιώτης Κοκοντίνης, Γιάννης Βασιλόπουλος, Βαγγέλης και Βασίλης Σούκας και στο βιολί ο Γιώργος Κόρος.
Σε αυτήν τη φρουρά (εδώ είχαμε ώσμωση του δημοτικού με το λαϊκό λόγω και της μετακίνησης στις μεγάλες πόλεις) εξέχουσα προσωπικότητα, ιέρεια και των σημερινών πανηγυριών, είναι η Φιλιώ Πυργάκη. Brand name που ακούραστα τραγουδάει από το Πάσχα ώς τον Οκτώβριο και φέτος έχει κλείσει όπως μας λέει 60 δουλειές. «Δόξα τω Θεώ, έχω επιτυχία. Δεν το βάζω κάτω. Το πανηγύρι έχει αλλάξει, δεν έχει παρέες παρέες, τώρα όλοι χορεύουν μαζί ενώ και η χαρτούρα έχει τελειώσει. Παραγγέλνουν μερικές μπίρες, το μπουκάλι το ουίσκι το παίρνουν βάζοντας όλοι μαζί ρεφενέ. Πάντως δεν έχω παράπονο, όταν τραγουδώ νιώθω πως είμαι κοριτσάκι. Εξάλλου, ό,τι σπείρεις θερίζεις. Τα πήρα τα γαλόνια σήμερα στα 70 μου με την αξία μου» λέει η Πυργάκη που έχει συνεργαστεί με τους θρύλους της δημοτικής παράδοσης και σήμερα τη συνοδεύουν οι νεότερες δυνάμεις. «Παλιά είχε καλά πανηγύρια στη Λιβαδειά και την Αττικοβοιωτία (σ.σ.: στις 16 Αυγούστου θα τραγουδήσει στην Πέτρα Βοιωτίας). Και η Τρίπολη και η ευρύτερη περιοχή έβγαλαν καλούς γλεντζέδες. Ακόμη και σήμερα πάντως υπάρχουν πελάτες που θέλουν τα παλιά δημοτικά και όχι τα νεότερα».
Η Πυργάκη έχει ζήσει την παλιά «ζυγιά» (κομπανία) χωρίς μικρόφωνα και την εποχή που το πανηγύρι ήταν σπουδαίο κοινωνικό γεγονός. Σήμερα, κάτι τέτοιο μπορεί να οργανωθεί σε χωράφι ή γήπεδο. Λουλούδια και χαρτοπετσέτες γεμίζουν τον χώρο, τα τραπέζια στήνονται σαν υπαίθριου σκυλάδικου, μπορείς εδώ μετά τον «Σελήμπεη» να ακούσεις μέχρι και την «Πριγκιπέσα» του Σωκράτη Μάλαμα. Σημεία των καιρών ότι το πανηγύρι αποτελεί τη μαζική διέξοδο ενός κόσμου που αποκλείστηκε πια από τα πανάκριβα νυχτερινά κέντρα αλλά τις πρώτες πρωινές ώρες σε αυτό μπορείς να δεις ακόμη κάποιον παλιό γλεντζέ να προσκυνάει τους τελευταίους σταρ του είδους και παρά τη χαμένη προφορικότητα και την echo.
Σχόλια
