[Γνώμη] Γιατί κερδίζει συνεχώς ο Ερντογάν;

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται στην εξουσία από το 2002. Τα τελευταία 12 χρόνια έχει κερδίσει όλες τις εκλογές, βελτιώνοντας κάθε φορά τα αποτελέσματά του. Ας θέσουμε λοιπόν το εξής ερώτημα: πώς καταφέρνει ένας πολιτικός ο οποίος έχει αντιδημοκρατική εικόνα στα μάτια των φιλελεύθερων κύκλων της Τουρκίας, καθώς και της Δύσης, ο οποίος κατηγορείται για αυταρχισμό και θεωρείται ως «ο Πούτιν της Τουρκίας» να έχει αλλεπάλληλες εκλογικές επιτυχίες;

Τρεις παράγοντες καθορίζουν τα δώδεκα χρόνια του Ερντογάν και της πολιτικής τού ΑΚΡ. Ο πρώτος είναι η οικονομική ανάπτυξη και η επιτυχία της σταθερότητας. Αναμειγνύοντας μια γερή δόση κοινωνικής πολιτικής στις συνθήκες της φιλελεύθερης οικονομίας, το AKP προκάλεσε τη γέννηση μιας νέας και ισχυρής μεσαίας τάξης. Μία μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας υπογραμμίζει την αστραπιαία άνοδο των μεσαίων τάξεων από το 21% το 2002 στο 41% το 2011. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, που είναι σήμερα 11.000 δολάρια (8.215 ευρώ) τριπλασιάστηκε μεταξύ 2002 και 2012. Ο όγκος των χρεών απέναντι στις χώρες της ΕΕ, που ήταν 74%, έπεσε στο 36% το 2012, ανοίγοντας τον δρόμο σε επενδύσεις και δημόσιες δαπάνες. Ο χώρος δράσης της μεσαίας τάξης, σε ό,τι αφορά τις δημόσιες υπηρεσίες, διευρύνθηκε από τον τομέα της Υγείας στον τομέα των μεταφορών και της τεχνολογίας, αυξάνοντας παράλληλα το βιοτικό επίπεδο και το κλίμα εμπιστοσύνης. Η κατάσταση αυτή έγινε αντιληπτή ως μία μορφή «εκδημοκρατισμού» και μία ευκαιρία «οικονομικής ισότητας».

Ο δεύτερος παράγοντας που συμβολίζει το ΑΚΡ είναι η μεγάλη μετατόπιση των κοινωνικών τάξεων και η συρρίκνωση των αποστάσεων που απορρέει. Η ιστορία του ΑΚΡ είναι, κατά κάποιον τρόπο, η ιστορία των κομμάτων που αυτοπροσδιορίζονται εκτός του πολιτικού, του οικονομικού και του πολιτισμικού κέντρου, και της συμπερίληψης αυτών των κύκλων στο κέντρο με την αλλαγή του εφαρμοζόμενου μοντέλου. Η αποστρατιωτικοποίηση που ξεκίνησε χάρη στις σχέσεις με την ΕΕ και τα κριτήρια της Κοπεγχάγης του 1993, η αναδιάρθρωση του κράτους και η διεύρυνση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών (η έκφραση της κουρδικής ταυτότητας, η αποδοχή της μαντίλας στον δημόσιο χώρο, η εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα στη θρησκεία, στο κράτος και στην κοινωνία και ο εκδημοκρατισμός της αρχής της κοσμικότητας) ήταν ταυτόχρονα τα εργαλεία και οι συνέπειες αυτής της αλλαγής. Η μάχη για την εξουσία και ο εκδημοκρατισμός ανακατεύτηκαν και σημάδεψαν την κοινωνική αντίληψη ως «η ισότητα».

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΟΥ «ΠΑΤΕΡΟΥΛΗ». Ο τρίτος παράγοντας είναι το στυλ διακυβέρνησης του Ερντογάν, που στηρίζεται σε μια πατριαρχική πολιτική προσέγγιση. Η ηγεμονία του, που δεν αφήνει καμία αυτονομία στην πολιτική, το γεγονός ότι οι αποφάσεις εκδίδονται στο πλαίσιο μιας κεντρικής συναίνεσης, αλλά επίσης η άρνηση των συμμετοχικών δημοκρατικών θεσμών και η περιορισμένη ανεκτικότητα απέναντι στην κριτική συνιστούν το «στυλ» του ΑΚΡ και του Ερντογάν από το 2002. Οσο ο Ερντογάν μαχόταν εναντίον του στρατού, των πανεπιστημίων και της κεμαλικής δικαιοσύνης, η προσέγγιση αυτή θεωρούνταν ως «η βούληση μιας ισχυρής, θαρραλέας πολιτικής». Η προσέγγιση αυτή, που θεωρείται πλέον ως ένα εργαλείο επιβολής των αξιών του AKP, θα γίνει ακόμα πιο ορατή κατά τη δημιουργία της νέας κυβέρνησης.  

Ο Αλί Μπαϊράμογλου είναι τούρκος συγγραφέας και αρθρογράφος της φίλα προσκείμενης στο AKP εφημερίδας «Γενί Σαφάκ».