Ο Πούτιν και το μυθιστόρημα ενός εμφυλίου

«Μη γραμμικός πόλεμος». Ο όρος ανήκει στον συγγραφέα Νάταν Ντουμποβίτσκι και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο θα διεξάγονται στο μέλλον – αν όχι ήδη – οι πόλεμοι. Μεμονωμένες περιοχές ή πόλεις θα οργανώνονται σε προσωρινές συμμαχίες για να διασπαστούν στη συνέχεια και να βρουν νέους συμμάχους. Κάθε δύναμη έχει τους δικούς της στόχους, οι οποίοι μπορεί να είναι ρευστοί. Ο πόλεμος έχει πολλές συνιστώστες και η μάχη είναι μία μόνο από αυτές. «Για την ακρίβεια», γράφει ο Ντουμποβίτσκι, «ο πόλεμος είναι μέρος μόνο μίας διαδικασίας και όχι απαραίτητα το πιο σημαντικό». Η προσέγγιση του Ντουμποβίτσκι υπό τη μορφή διηγήματος δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο, ενόσω οι ρωσικές δυνάμεις προχωρούσαν στην προσάρτηση της Κριμαίας. Το πιο εντυπωσιακό στην όλη ιστορία ωστόσο, επισημαίνει το περιοδικό «Εκόνομιστ», κρύβεται σε μία λεπτομέρεια: την πραγματική ταυτότητα του συγγραφέα. Ο Ντουμποβίτσκι δεν είναι άλλος από τον Βλαντισλάβ Σουρκόφ, επί χρόνια δεξί χέρι του ρώσου προέδρου. Και το ευφάνταστο διήγημά του είναι ένας πολύ καλός «οδηγός» του σχεδίου δράσης στην Ανατολική Ουκρανία. Είναι η «βοσνιοποίηση» αυτής τής πρώην Σοβετικής Δημοκρατίας ο τελικός στόχος του Κρεμλίνου;

Γυρνώντας πίσω στις 21 Νοεμβρίου, την ημέρα που ο Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ο πρώην πρόεδρος της Ουκρανίας, ανακοίνωνε ότι δεν θα προχωρήσει τελικά στην υπογραφή εμπορικής συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση, και ακολουθώντας όλη την πορεία της κρίσης στην Ουκρανία έως σήμερα, μπορεί κανείς να διακρίνει τα σημεία αυτής της «μη γραμμικής» τακτικής της Μόσχας: τις φιλοευρωπαϊκές διαδηλώσεις στη Μεϊντάν που πολύ γρήγορα πήραν αντικυβερνητικό χαρακτήρα και οδήγησαν τον Γιανουκόβιτς στην έξοδο από την Ουκρανία (και την είσοδό του στη Ρωσία), την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία, τα δημοψηφίσματα για την αυτονόμηση των δύο αυτοανακηρυχθεισών «λαϊκών δημοκρατιών» του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ. Ολο αυτό το διάστημα κι ενώ οι μάχες φούντωναν στην Ανατολική Ουκρανία, ο Βλαντίμιρ Πούτιν έμενε πιστός στη στρατηγική τού διπλού ταμπλό: δεσμευόταν μεν να στηρίξει μια συμφωνία μέσω διαπραγματεύσεων, πλην όμως είναι κοινό μυστικό ότι συνέχιζε – και συνεχίζει – να οπλίζει τα χέρια των αυτονομιστών ανταρτών.

Η κατάρριψη του μαλαισιανού αεροσκάφους ίσως αποτελέσει σημείο καμπής στην κρίση στην Ουκρανία. Ο τρόπος ωστόσο με τον οποίο θα επηρεάσει την επόμενη ημέρα για τη χώρα θα εξαρτηθεί, καθώς φαίνεται, από το ποιος ευθύνεται γι’ αυτήν και κυρίως πόσο πειστικό θα φανεί το αποτέλεσμα της έρευνας στον κόσμο.

Ο θάνατος 298 αθώων ανθρώπων που επέβαιναν στη μοιραία πτήση MH17 έχει φέρει όλες τις γωνιές του πλανήτη πιο κοντά στην ουκρανική διαμάχη, τη χειρότερη κρίση ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Δέκα ημέρες μετά, με τη ζυγαριά των ευθυνών να βαραίνει προς τους φιλορώσους αντάρτες, η κατάρριψη του αεροσκάφους παρέχει στον Πούτιν μια ευκαιρία να απομακρυνθεί από τους ανεξέλεγκτους συμμάχους του στην Ανατολική Ουκρανία. Εάν πάλι η καχυποψία συνεχίσει να αιωρείται εις το διηνεκές, είναι πιθανό όλες οι πλευρές να σκληρύνουν τη στάση τους. Η Δύση ενδεχομένως θα προχωρήσει στην επιβολή πιο αυστηρών κυρώσεων εις βάρος της Ρωσίας και θα ενισχύσει τον ουκρανικό στρατό πεισμώνοντας ακόμη περισσότερο τον Πούτιν.

Αδιάσειστες αποδείξεις ότι οι αυτονομιστές είναι οι υπαίτιοι της τραγωδίας θα ήταν ένα σημαντικό βήμα προς την εκτόνωση της πολύμηνης σύγκρουσης. Η αμαύρωση της εικόνας τους θα ήταν ίσως ένας πολύ καλός λόγος για τον ρώσο πρόεδρο να κρατήσει τις αποστάσεις του, οπότε και το αυτονομιστικό κίνημα σταδιακά να ξεθυμάνει. Και πριν από την κατάρριψη του αεροσκάφους, άλλωστε, ο Πούτιν δεχόταν ανταγωνιστικές πιέσεις στη Ρωσία. Αρκετοί στην κυβέρνησή του τον προέτρεπαν να στηρίξει πιο δυναμικά τους αντάρτες, ενώ άλλοι επέμεναν να απομακρυνθεί. Οπως χαρακτηριστικά λένε όμως παρατηρητές της Μόσχας, με τον Πούτιν ποτέ δεν ξέρεις.

Τα τελευταία χρόνια, ο ρώσος πρόεδρος υπήρξε ένας ανεδαφικός παίκτης στην παγκόσμια σκηνή, διαβόητος μεταξύ άλλων για την προστασία του στο καθεστώς του σύρου προέδρου Μπασάρ αλ Ασαντ, έγραφαν σε κύριο άρθρο τους την περασμένη εβδομάδα οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς». Ο δρόμος ωστόσο που θα επιλέξει να ακολουθήσει από εδώ και στο εξής θα σφραγίσει τη διεθνή φήμη του. Το βέβαιο είναι ότι το κλειδί της εξόδου από την ουκρανική κρίση το κρατά ο Πούτιν. Η ώρα της αλήθειας ήρθε.

Οι “σταθμοί” της ουκρανικής κρίσης
Νοέμβριος 2013. 
Ο Βίκτορ Γιανουκόβιτς υπαναχωρεί από την εμπορική συμφωνία με την ΕΕ, πυροδοτώντας τις διαδηλώσεις της Μεϊντάν. Τρεις μήνες αργότερα, η πλατεία του Κιέβου βάφεται με το αίμα δεκάδων Ουκρανών που διεκδικούν την «ευρωπαϊκή προοπτική».

Φεβρουάριος 2014. Ουκρανοί πολιτικοί ψηφίζουν την απομάκρυνση του Γιανουκόβιτς. Η πρώην πρωθυπουργός Γιούλια Τιμοσένκο αφήνεται ελεύθερη. Οι ουκρανικές Αρχές εκδίδουν ένταλμα σύλληψης εις βάρος του Γιανουκόβιτς, ο οποίος βρίσκει τελικά άσυλο στη Ρωσία.  

Μάρτιος 2014. 
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπογράφει συνθήκη για την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία. Η ΕΕ και οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις σε ρώσους αξιωματούχους. Φιλορώσοι αντάρτες καταλαμβάνουν τη ναυτική βάση στη Σεβαστούπολη χωρίς χρήση βίας. 
Μάιος 2014. 
Ρώσοι αυτονομιστές διοργανώνουν διπλό δημοψήφισμα στις δύο ανατολικότερες επαρχίες της Ουκρανίας, ανακηρύσσοντας ανεξάρτητες τις «Λαϊκές Δημοκρατίες» του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ με ποσοστά 89% και 96% αντίστοιχα.

Ιούλιος 2014. 
Αεροσκάφος των Μαλαισιανών Αερογραμμών με 298 επιβάτες καταρρίπτεται πάνω από το έδαφος της Ανατολικής Ουκρανίας. Τα μέχρι στιγμής στοιχεία βαρύνουν τους αυτονομιστές