Ρύθμιση χρέους με σύστημα ακορντεόν

Σε κάθε επίσκεψη της τρόικας μπαίνουν στο τραπέζι κάτι μακροσκελείς πίνακες με τις μνημονιακές υποχρεώσεις της Ελλάδας, χαρακτηρισμένες ανάλογα με το αν έγιναν ή όχι. Προχθές, για άλλη μια φορά, το ποσοστό συμμόρφωσης ήταν χαμηλό: 25%-30% κατά την τρόικα, 50% κατά την κυβέρνηση. Οι εκλογές που μεσολάβησαν εν μέρει μόνο μπορούν να δικαιολογήσουν αυτή την καθυστέρηση.

Η τρόικα έκανε σαφές στον Γκίκα Χαρδούβελη ότι βλέπει με δυσπιστία τις δεσμεύσεις του για επιτάχυνση. Η εμπειρία της δείχνει ότι η Ελλάδα μόνο «με το ζόρι» προχωρεί στις μεταρρυθμίσεις. Και οι μεταρρυθμίσεις είναι πλέον η εμμονή της τρόικας, γιατί μέσα από αυτές θεωρεί πως θα επιστρέψει και θα σταθεροποιηθεί η ανάπτυξη.

Στα πιο υψηλά επίπεδα, στις Βρυξέλλες, αναζητούν ήδη λύσεις για το πρόβλημα. Και οι λύσεις αυτές συνδέονται τόσο με την κάλυψη των νέων χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας – τώρα που το Μνημόνιο τελειώνει – όσο και με το μείζον θέμα της διευθέτησης του χρέους. «Ο,τι δώσουν θα είναι υπό όρους» εκτιμά πηγή με μεγάλη πείρα στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα.

Κάπως έτσι μπήκε στη συζήτηση το «σύστημα ακορντεόν», όπως το ονομάζουν την κοινοτική αργκό. Ενα σύστημα, δηλαδή, όπως αναφέρουν πηγές με γνώση των διεργασιών στα κοινοτικά όργανα, με βάση το οποίο η ρύθμιση του χρέους θα γίνεται σταδιακά, σε δόσεις και ανάλογα με την πρόοδο που θα σημειώνει η Ελλάδα στις μεταρρυθμίσεις. Μια τέτοια ιδέα υπαινίχθηκε την περασμένη εβδομάδα σε ομιλία του ο πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων Πάνος Τσακλόγλου. Ετσι, μπορεί να συμφωνηθεί, για παράδειγμα, η παράταση της λήξης των ομολόγων στα 50 χρόνια σε πρώτη φάση και, εφόσον η Ελλάδα εφαρμόσει στη συνέχεια κάποιες μεταρρυθμίσεις, στα 60 χρόνια. Ακόμη, μπορεί να συμφωνηθεί κατ’ αρχάς μια μικρή μείωση των επιτοκίων δανεισμού και με την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων να παγώσουν αυτά στα πολύ χαμηλά επίπεδα που θα έχουν διαμορφωθεί, διασφαλίζοντας την Ελλάδα από μελλοντικές, βέβαιες, αυξήσεις τους.

ΝΕΟ ΔΑΝΕΙΟ. Με ανάλογο σκεπτικό, η Ελλάδα μπορεί να πάρει ένα νέο δάνειο, όχι πλέον υπό τα δεσμά ενός νέου Μνημονίου, αλλά ως επιβράβευση για την εφαρμογή συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων. Η ιδέα, που συζητείται από τον περασμένο χρόνο στην Ευρώπη, είναι ευρύτερη για όλη την Ευρώπη και αφορά τα λεγόμενα «συμβόλαια μεταρρυθμίσεων». Με βάση αυτά, όποιος προχωρεί σε μεταρρυθμίσεις θα επιβραβεύεται. Ισως το φθινόπωρο έρθει η ώρα να γίνει πράξη στην περίπτωση της Ελλάδας, σε συνέχεια του Μνημονίου.

Η λύση του «καρότου» αντί του «μαστιγίου» ίσως διευκολύνει και την ελληνική κυβέρνηση, που έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θέλει νέο Μνημόνιο και ασφαλώς δεν θα μπορέσει να αλλάξει γραμμή, ενόψει της επικείμενης εκλογικής αναμέτρησης. Από την άλλη πλευρά, όμως, όπως έδειξε και η προχθεσινή εμπειρία του 3ετούς ομολόγου, οι αγορές είναι μια επισφαλής λύση για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών. Η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σ’ αυτές. Αλλωστε, όπως μεταδίδουν κοινοτικές πηγές, οι αγορές προσφέρουν χαμηλά επιτόκια μόνο επειδή προσδοκούν ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις. Αν η προσδοκία αυτή διαψευσθεί τα επιτόκια θα ανεβούν.

Η ιδέα του «ακορντεόν» έχει κερδίσει έδαφος στις Βρυξέλλες, μετά την επιτυχία που σημείωσε η ανάλογης φιλοσοφίας απόφαση του Eurogroup του Δεκεμβρίου του 2012, η οποία ζητούσε από την Ελλάδα να εμφανίσει πρωτογενές πλεόνασμα με ανταμοιβή τη ρύθμιση του χρέους της. Ηταν μια πρόταση του πρώην υπουργού Οικονομικών της Ιταλίας Βιτόριο Γκρίλι που έφερε αποτέλεσμα, καθώς η Ελλάδα πέτυχε πρωτογενές πλεόνασμα και μάλιστα σημαντικό έναν χρόνο πριν από τον προγραμματισμό.

Η επικείμενη ανάληψη του τιμονιού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ενός ευρωπαϊστή με οξύ πολιτικό κριτήριο, βοηθά στη στροφή αυτή, όπως αναφέρουν πηγές της Κομισιόν. Ο Γιούνκερ, εξηγούν οι ίδιες πηγές, αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί η σημερινή τακτική των Μνημονίων. Από την άλλη, η Ευρώπη θέλει να είναι σίγουρη ότι η Ελλάδα δεν θα ξεφύγει από τον ορθό δημοσιονομικό δρόμο, δεν θα χαλαρώσει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες και δεν θα διατρέξει κίνδυνο μιας νέας χρεοκοπίας, αλλά και ενός νέου κλονισμού της σταθερότητας της Ευρώπης. Αναζητούνται, λοιπόν, νέοι δρόμοι.

Δεν είναι, άλλωστε, ο μόνος που προβληματίζεται πάνω σε εναλλακτικές ιδέες, στο ευρωπαϊκό σκηνικό. Ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Ζίγκμαρ Γκάμπριελ είπε τις προηγούμενες ημέρες ότι οι χώρες που είναι αποφασισμένες να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις πρέπει να ανταμείβονται με περισσότερο χρόνο δημοσιονομικής προσαρμογής. Μια δήλωση με σημασία για την Ελλάδα, δεδομένης της ασφυκτικής πρόβλεψης του προγράμματος για πρωτογενή πλεονάσματα 4% τα επόμενα χρόνια.

Σε ένα άλλο επίπεδο, ο Μπενουά Κερέ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προβληματίστηκε προχθές στο συνέδριο του Economist για το θέμα της ανάπτυξης στις χώρες που πλήττονται και εισηγήθηκε την ανάληψη κοινών ευρωπαϊκών δράσεων, όπως επενδύσεις σε δημόσια αγαθά (κλάδοι δικτύων και έρευνα και ανάπτυξη) μέσω των οποίων θα μπορούσε να ενισχυθεί το αναπτυξιακό δυναμικό της Ευρώπης και να αντισταθμιστεί η μείωση των δημοσίων επενδύσεων.

Ενα ερώτημα παραμένει ο ρόλος του ΔΝΤ σε αυτό το σκηνικό. Χωρίς Μνημόνιο από την ευρωζώνη και με Μνημόνιο από το ΔΝΤ τα πράγματα θα είναι παράξενα. Θα δείξει…