[Ανάλυση] Το παιχνίδι των θεσμών

Αρθρο 44. Παράγραφος πρώτη: πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Είναι ένα μέσο έκτακτης νομοθέτησης που η κυβέρνηση χρησιμοποίησε ως τρικ για να «πιάσει» τις μνημονιακές προθεσμίες, αναβάλλοντας τη βάσανο του Κοινοβουλίου. Η αντιπολίτευση έβλεπε τότε περιφρόνηση της Βουλής. Εως και πραξικόπημα.

Αρθρο 44. Παράγραφος δεύτερη: δημοψηφίσματα. Η ίδια ευαίσθητη αντιπολίτευση φιλοδοξεί να ενεργοποιήσει για πρώτη φορά αυτή τη συνταγματική διάταξη. Με ποιο στόχο; Να προσδώσει θεσμικό βάρος στην επαναστατική γυμναστική για τη ΔΕΗ. Και, μ’ ένα σμπάρο, να μετρήσει τα κουκιά που χρειάζεται για να μετατρέψει την προεδρική εκλογή σε μοχλό για τους κομματικούς σχεδιασμούς της.

Η περιπέτεια του άρθρου 44 είναι φωτογραφία μιας εποχής. Συνοψίζει τη δοκιμασία που υφίστανται οι θεσμοί στο τοξικό περιβάλλον της ακραίας πόλωσης. Συνοψίζει τη δυσκολία να λειτουργήσει η δημοκρατία της ευημερίας, με τους ίδιους κανόνες, ως δημοκρατία της χρεοκοπίας.

Η ένταση είναι διαρκής. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πόσο συχνά αναγκάζονται ο Τύπος και τα κόμματα να προστρέχουν στην αυθεντία των ειδικών. Σαν σεισμολόγοι μετά τα ρίχτερ, έτσι και οι συνταγματολόγοι έρχονται σε πρώτη ζήτηση για να προσφέρουν την επιστήμη τους ως εργαλείο πολιτικής. Οι σεισμολόγοι της δημόσιας ζωής.

Κανείς δεν είναι αμέτοχος στην εργαλειοποίηση των θεσμών. Οι κυβερνήσεις της μνημονιακής εποχής καταχράστηκαν τη διαδικασία του «κατεπείγοντος» και εκμαίευαν κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες συμπυκνώνοντας δεκάδες νομοσχέδια σε ένα άρθρο. Είναι μια διαδικασία που τραυμάτισε το κύρος ενός ήδη συκοφαντημένου Κοινοβουλίου, καθώς εμφάνιζε τους βουλευτές να ψηφίζουν τερατώδη νομοθετικά κείμενα εκατοντάδων σελίδων μέσα σε 48 ώρες.

Πώς απαντούσε η αντιπολίτευση; Κάνοντας κοινότοπη τη φράση «χούντα με κοινοβουλευτικό μανδύα» (αγαπημένο σύνθημα του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου του ΣΥΡΙΖΑ). Και επιλέγοντας η ίδια να κάνει πολιτική με νομικισμούς (που, προς τιμήν του κομματικού συνταγματολόγου, θα μπορούσαν να ονομαστούν «χρυσογονισμοί»). Καταθέτοντας και ξανακαταθέτοντας προτάσεις δυσπιστίας, παρά τις συνταγματικές προθεσμίες. Και εγκαταλείποντας το βουλευτήριο για το πεζοδρόμιο, όταν οι προτάσεις αυτές δεν καρποφορούσαν.

Κάπως έτσι φτάσαμε στην παραζάλη της προεδρικής εκλογής. Το πολιτικό σύστημα έμοιαζε να έχει συμμορφωθεί προς το πνεύμα της συναινετικής ισορροπίας που επιβάλλει το Σύνταγμα. Ο Πρόεδρος δεν ήταν κομματικό κλωτσοσκούφι. Τώρα, η κομματική ατζέντα εμφανίζεται ως υπέρτερη του σκοπού του Συντάγματος. Η αυξημένη πλειοψηφία των 180 διαστρέφεται σε παρά φύσιν διογκωμένη δεδηλωμένη.

Η αλήθεια είναι ότι τα κόμματα δεν περίμεναν την κρίση για να αρχίσουν να παίζουν με τους κανόνες. Υπήρχε πάντα ένα υπόστρωμα περιφρόνησης των θεσμών. Πριν φτάσουμε στην εξιδανίκευση της πολιτικής ανυπακοής, η πλατεία είχε ασκηθεί στο να απαιτεί «το νομοσχέδιο να μείνει στα χαρτιά». Και πριν αρχίσουμε να ξεχωρίζουμε τη βία σε κακή και καλή, είχαμε δει πολλά «δίκια» να κατισχύουν του δικαίου. Η κρίση βρήκε την πόρτα ανοιχτή.