Εμπρηστές και πυροσβέστες στη Μέση Ανατολή

Ποια είναι η πραγματική διαμάχη στη Μέση Ανατολή σήμερα; Είναι μόνο θρησκευτική (σουνίτες κατά σιιτών) και εθνοτική (Ισραηλινοί κατά Παλαιστινίων και Αραβες κατά Περσών) ή κάτι βαθύτερο; Σύμφωνα με τον Ναντέρ Μουσαβιζαντέχ, πρώην αξιωματούχο στον ΟΗΕ, η πραγματική διαμάχη στην περιοχή είναι μεταξύ «εμπρηστών» και «πυροσβεστών». Οι θρησκευτικές και εθνικιστικές πυρκαγιές που μαίνονται στη Μέση Ανατολή δεν είναι τόσο αυτονόητες και αναπόφευκτες όσο νομίζουμε. Είναι εσκεμμένες πυρκαγιές που πυροδοτούν οι ηγέτες για να προωθήσουν τους στενούς και κοντόφθαλμους πολιτικούς και οικονομικούς στόχους τους. Στη Δύση, ένα μείγμα κούρασης και μοιρολατρίας απειλεί να προκαλέσει μια μη αναστρέψιμη σύγκρουση μεταξύ σιιτών και σουνιτών. Αυτό είναι ιστορικό λάθος και απαλλάσσει τους ηγέτες της περιοχής από την υποχρέωση να ασκούν την εξουσία με νόμιμο και υπεύθυνο τρόπο. Η γενίκευση μιας ολοκληρωτικής θρησκευτικής σύγκρουσης δεν είναι αναπόφευκτη. «Είναι οι εμπρηστές οι οποίοι ευθύνονται για την έναρξη των πυρκαγιών και για την αναζωπύρωσή τους» λέει.

Ιδού μερικά παραδείγματα εμπρηστών: ο πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Ασαντ άνοιξε πυρ κατά των ειρηνικών μαζικών διαδηλώσεων ελπίζοντας ότι θα προκαλέσει τη βίαιη αντίδραση της σουνιτικής μειονότητας κατά του καθεστώτος μειοψηφίας αλαουιτών σιιτών. Το τέχνασμα αυτό πέτυχε και τώρα ο Ασαντ εμφανίζεται ως προασπιστής μιας κοσμικής Συρίας έναντι των σουνιτών φανατικών.

Ο ιρακινός πρωθυπουργός Νούρι αλ Μαλίκι, όταν οι  Αμερικανοί αποσύρθηκαν από το Ιράκ, συνέλαβε εσκεμμένα σουνίτες ηγέτες και έπαψε να χρηματοδοτεί φυλές σουνιτών νομάδων που είχαν εξεγερθεί κατά της Αλ Κάιντα, προκαλώντας έτσι την αντίδραση των σουνιτών. Ο Μαλίκι εμφανίστηκε στις τελευταίες εκλογές ως προασπιστής της πλειοψηφίας των σιιτών κατά των σςουνιτών τρομοκρατών.

Ο Αμπντέλ Φατάχ ελ Σίσι στην Αίγυπτο προέβη σε βίαιη καταστολή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και στη συνέχεια προέβαλε τον εαυτό του ως προασπιστή της Αιγύπτου κατά των «τρομοκρατών» της Μουσουλμανικής Αδελφότητας προκειμένου να διεκδικήσει την προεδρία της χώρας..

Οι παλαιστίνιοι εξτρεμιστές που απήγαγαν πρόσφατα τρεις νεαρούς Ισραηλινούς ήταν «εμπρηστές» που στόχευαν να τινάξουν στον αέρα κάθε ελπίδα επανέναρξης των ισραηλοπαλαιστινιακών ειρηνευτικών συνομιλιών. Είχαν όμως συμμάχους σκληροπυρηνικούς υποστηρικτές των εβραίων εποικιστών στην ισραηλινή κυβέρνηση, όπως ο Ναφτάλι Μπένετε και ο ισραηλινός υπουργός Στέγασης Ούρι Αριέλ.

Ομως υπάρχουν και «πυροσβέστες» στην περιοχή, όπως η Τζίπι Λίβι και ο Σιμόν Πέρες στο Ισραήλ και ο πρώην παλαιστίνιος πρωθυπουργός Σάλαμ Φαγιάντ, ο Μοχάμεντ Χάβαντ Ζαρίφ στο Ιράν και ο Αγιατολάχ Αλί αλ Σιιστανί στο Ιράκ. Αυτοί όμως έχουν τώρα υπερφαλαγγιστεί από τους εμπρηστές.

Οσοι δεν γνωρίζουν τον αραβικό κόσμο είναι δύσκολο να αντιληφθούν ότι οι σιίτες και οι σουνίτες στο Ιράκ, τον Λίβανο ή το Μπαχρέιν μπορούν να συμβιώσουν ειρηνικά. Οι σφαγές μεταξύ θρησκευτικών ομάδων δεν είναι ο κανόνας. Ερευνα σε επτά αραβικές χώρες αποκάλυψε ισχυρή υποστήριξη των ειρηνικών διαπραγματεύσεων.

Οπως δήλωσε ο Μουσαβιζαντέχ, «η αρμονία μεταξύ των διάφορων θρησκευτικών ομάδων απαιτεί τάξη, η οποία όμως δεν είναι αναγκαίο να επιβάλλεται με “σιδερένια πυγμή”. Οι κοινωνίες αυτές πρέπει να πάψουν να κυβερνώνται από απολυταρχικά καθεστώτα, αλλά ισχυρούς θεσμούς που θα είναι νόμιμοι, δημοκρατικοί, υπεύθυνοι και ικανοί να διαφυλάσσουν τη συνοχή της κοινωνίας».

Αυτό απαιτεί τη σωστή ηγεσία. «Ετσι όταν οι ηγέτες της περιοχής έρχονται στην Ουάσιγκτον για να ζητήσουν χρηματοδοτική βοήθεια, στρατιωτική παρέμβαση ή όπλα, θα πρέπει να απαντήσουν πρώτα στην ερώτηση: “Είστε εμπρηστής ή πυροσβέστης;”».