Ας φάνε χαρτονομίσματα

Είναι η χρηματική βοήθεια αποτελεσματικό εργαλείο κατά της φτώχειας; Ποιος έχει δίκιο: ο κινέζος εκατομμυριούχος Τσεν Γκουανγκμπιάο (φωτογραφία) που μοίρασε 300 δολάρια σε αστέγους της Νέας Υόρκης ή η Αποστολή Διάσωσης Αστέγων της Νέας Υόρκης που υποστηρίζει ότι η χρηματική βοήθεια κάνει κακό στους αστέγους γιατί τους ωθεί στην κατανάλωση αλκοόλ και ναρκωτικών;

Τα αποτελέσματα προγραμμάτων που προβλέπουν τη χορήγηση μετρητών σε φτωχές οικογένειες του Μεξικού, χωρικούς της Κένυας και μαθήτριες του Μαλάουι είναι πολύ αισιόδοξα. Τα χρήματα καταναλώθηκαν για τρόφιμα, ρούχα, στέγη και, το κυριότερο, πολλοί από τους δικαιούχους τα αξιοποίησαν για ένα επιχειρηματικό ξεκίνημα. Η κυβέρνηση της Ουγκάντας μοίρασε 8.000 δολάρια σε 20 απόρους με αντάλλαγμα μια επιχειρηματική πρόταση. Τέσσερα χρόνια αργότερα τα κέρδη από τις “επιχειρήσεις” τους ήταν σαράντα τοις εκατό υψηλότερα.

Το ίδιο αισιόδοξα ήταν και τα αποτελέσματα 19 μελετών της Παγκόσμιας Τράπεζας για τη χρηματική βοήθεια σε φτωχούς της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας. Σχεδόν όλες έδειξαν μείωση ή στασιμότητα της κατανάλωσης αλκοόλ και ναρκωτικών. Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι τα χρήματα που μοιράζονται στους φτωχούς δεν τους κάνουν τεμπέληδες, αλλά αντίθετα πιο εργατικούς. Οι φτωχοί ξέρουν πώς να τα αξιοποιήσουν.

Συμβαίνει όμως το ίδιο και στην Αμερική; Ο άστεγος της Νέας Υόρκης που βρίσκεται σε καθημερινή επαφή με τα ναρκωτικά θα έχει την ίδια αντίδραση με τον άστεγο στην Ουγκάντα; Αναρωτιόμουν κι εγώ το ίδιο μέχρις ότου άρχισα να εργάζομαι σε προγράμματα στήριξης απόρων στις φτωχογειτονιές της Λιβερίας. Μοιράσαμε 200 δολάρια μετρητά σε αστέγους που ζούσαν από τη διακίνηση ναρκωτικών ή τις κλοπές. Αντίθετα με τους φτωχούς της Ουγκάντας, οι λιβεριανοί  άστεγοι δεν διέθεσαν τα χρήματα για να γίνουν “επιχειρηματίες”, αλλά για ρούχα, φαγητό και καλύτερη ζωή. Δεν τα ξόδεψαν όμως σε ναρκωτικά και αλκοόλ. Διαπιστώθηκε επίσης ότι τα συμβουλευτικά προγράμματα κατά της βίας και της εγκληματικότητας ήταν πιο αποτελεσματικά όταν συνοδεύονταν από χρηματική βοήθεια. Σκέφτηκα, λοιπόν, αφού οι ναρκομανείς στη Λιβερία δεν κάνουν κακή χρήση των χρημάτων γιατί να κάνουν οι άστεγοι στη Νέα Υόρκη;

Το 2010, ο Τζιμ Ράνκιν, ανταποκριτής της «The Toronto Star», μοίρασε προπληρωμένες δωροκάρτες Visa και Master ύψους 50 δολαρίων σε επαίτες της Νέας Υόρκης. Τι αγόρασαν; Κυρίως τρόφιμα, ρούχα και τηλεφωνικές μονάδες. Επίσης, στο πλαίσιο προγράμματος βοήθειας φτωχών αμερικανικών οικογενειών μοιράστηκαν 8.700 δολάρια σε διάστημα τριών ετών σε χιλιάδες οικογένειες. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Αυξήθηκε η αυτοαπασχόληση, μειώθηκε η πείνα και βελτιώθηκε η ζωή των οικογενειών.

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Ανθρωπιστικές οργανώσεις, όπως η Αποστολή Διάσωσης Αστέγων της Νέας Υόρκης, έχουν δίκιο να φροντίζουν για το καλό των φτωχών. Θα πρέπει όμως να αφήσουν κατά μέρος τις προκαταλήψεις που έχουν γι’ αυτούς και να πάψουν να είναι δύσπιστοι για την ικανότητά τους να αξιοποιήσουν τα χρήματα που τους δίνουν. Η χρηματική βοήθεια δεν είναι σίγουρα η λύση στο πρόβλημα της φτώχειας. Είναι όμως μέρος της λύσης. Γιατί, λοιπόν, να μην τη δοκιμάσουμε;