Εθνική ακτοπλοΐα

Χαρά για την πρόκριση της Εθνικής μας. Τη συμμερίζομαι ολόψυχα, καθότι φίλαθλος και δη ποδοσφαιρόφιλος. Επειδή όμως έχω το χούι να ψάχνω πάντοτε το βάθος και τις συναρτήσεις μιας εικόνας, θα γυρίσω το φιλμ πιο πίσω.

Οι ήρωες πολεμούν σαν Ελληνες. Αυτό το σλόγκαν, ρήση του Τσόρτσιλ εμπνευσμένη από τις νίκες του ελληνικού Στρατού στο αλβανικό μέτωπο,  επαναλήφθηκε κατά κόρον και διάτορα έπειτα από έναν άλλο ελληνικό άθλο: την ισοπαλία της Εθνικής με την Ιαπωνία, μια από τις χειρότερες ομάδες του Μουντιάλ της Βραζιλίας.

Εδώ θα μπορούσε να διερωτηθεί κανείς: τι συνέβη και το ελληνικό γονίδιο νικητή, στο οποίο κάποιοι αθλητές μας απέδιδαν πριν από δέκα χρόνια, μέσα σε θύελλα από ενθουσιώδεις επιδοκιμασίες, τα χρυσά μετάλλιά τους, εκφυλίστηκε τόσο γρήγορα ώστε να πανηγυρίσουμε για μια μίζερη ισοπαλία, έστω και αν «επιτεύχθηκε» με αριθμητικό μειονέκτημα ενός παίκτη; Στο Euro του 2012, πάλι με παίκτη λιγότερο και μάλιστα πίσω στο σκορ, πήραμε ισοπαλία από τη συνδιοργανώτρια Πολωνία και λίγο έλειψε στο τέλος να νικήσουμε με ένα πέναλτι που δεν εκτέλεσε καλά ο Καραγκούνης. Αλλά τότε δεν πανηγυρίσαμε.

Δεν θα πιάσω ωστόσο τη βιολογία (ή μάλλον τη βιοχημεία). Θα δω το ζήτημα από ποδοσφαιρική σκοπιά. Από εκεί φαίνονται πολύ περισσότερα από όσα ενδιαφέρουν αποκλειστικά τους ποδοσφαιρόφιλους. Το ποδόσφαιρο είναι μια μεταφορά της ανθρώπινης ζωής. Συγγενεύει όσο καμία άλλη πολιτισμική δραστηριότητα με το μυθιστόρημα (έχω αναπτύξει αυτή τη θέση αλλού και λυπάμαι που δεν έχω χώρο για να μεταφέρω εδώ την επιχειρηματολογία μου). Επίσης, το ποδόσφαιρο καθρεφτίζει, περισσότερο από κάθε άλλο άθλημα, τη νοοτροπία και την κουλτούρα ενός λαού. Κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: δείχνει τις αλλαγές που γνωρίζει ή θα γνωρίσει αυτή η κουλτούρα στη ροή του ιστορικού χρόνου.   

Η Γερμανία, για παράδειγμα, δεν είναι πια εκείνη η ορμητική, αλλά μονοκόμματη, εκμηχανισμένη ομάδα που παρομοιάστηκε με πάντσερ. Μπολιασμένη με τουρκικό, σλαβικό, λατινικό, αφρικανικό αίμα, έχει κερδίσει πολύ σε ευελιξία και φαντασία. Η Γαλλία, άλλοτε μια ομάδα «μη μου άπτου», που δεν άντεχε σε μεγάλες διοργανώσεις, απέκτησε νεύρο και πρωταγωνιστεί από τότε που απαρτίζεται κατά πολύ (σήμερα σχεδόν εξ ολοκλήρου) από παίκτες μαγκρεμπίνικης και υποσαχάριας καταγωγής. Από την άλλη, η χορευτική, γοητευτικά άναρχη Βραζιλία εξορθολογίστηκε, προς απογοήτευση των θαυμαστών της, παράλληλα με τον πολιτικοοικονομικό εκσυγχρονισμό της χώρας τα τελευταία είκοσι χρόνια και δείχνει σήμερα εξίσου απρόσωπη, ανισοβαρής και αμήχανη όσο αυτός ο εκσυγχρονισμός. Στον αντίποδα, η Ιταλία, η κυνικότερη ομάδα του κόσμου αλλά και από τις πιο πλούσιες σε ατομικό χάρισμα, είναι ενσάρκωση του μακιαβελισμού που γεννήθηκε στα ιταλικά χώματα πριν από τον Μακιαβέλι και είναι συνήθως (όχι όμως αυτή τη φορά) τόσο αποτελεσματικός όσο αντιπαθής ως τακτική. Ας μείνουμε σε αυτά τα λίγα παραδείγματα.  

Και τώρα στα δικά μας. Οι παλιότεροι θυμόμαστε τους έλληνες ποδοσφαιριστές να βλέπουν τη δουλειά που συνεπαγόταν η πρόσκλησή τους στην εθνική ομάδα περίπου ως αγγαρεία, να την κάνουν με πολύ λιγότερο ζήλο, αυτοσυγκέντρωση και φιλοδοξία από όσο στους συλλόγους (αργότερα εταιρείες) όπου ανήκαν. Φυσικά, δεν παρέλειπαν να δηλώνουν δεξιά και αριστερά ότι είναι περήφανοι που φορούν τη φανέλα με το εθνόσημο. Οπως οι περισσότεροι Ελληνες, είναι περήφανοι που είναι Ελληνες, αλλά δεν πολυνοιάζονται να κάνουν περήφανη και την Ελλάδα, γιατί το ατομικό ή το συντεχνιακό συμφέρον τους είναι γι’ αυτούς κάτι πιο χειροπιαστό και πολύτιμο από το εθνικό συμφέρον. Ετσι, η Εθνική μας σπάνια διακρινόταν – και ποτέ σε υψηλό επίπεδο.

Και τότε έρχεται ένας ξεροκέφαλος γερμανός προπονητής που μένει κατάπληκτος από αυτή την αδιαφορία για την εθνική ομάδα. Κάνει σωστή διάγνωση των αιτίων και με γερμανικό τσαμπουκά παίρνει πρωτοφανή μέτρα. Στεγανοποιεί τους παίκτες του απέναντι στο τοξικό περιβάλλον παραγοντισμού, ευνοιοκρατίας, ευτελών σκοπιμοτήτων και διχονοιών (με εστίες τις ΠΑΕ, την ομοσπονδία και ραδιούργους αθλητικογράφους), τους δίνει να καταλάβουν τι έχουν να κερδίσουν, τους βάζει να δουλεύουν σκληρά και με επιμονή πάνω στο πλάνο του, τους εμφυσά ομαδικό πνεύμα και αίσθημα αποστολής. Λίγο λίγο το συνονθύλευμα που λεγόταν Εθνική Ελλάδος έγινε ομάδα και μέσα σε τρία χρόνια πρωταθλήτρια Ευρώπης. Χωρίς θεαματικό ποδόσφαιρο (το φυσικό ταλέντο δεν της περίσσευε), αλλά με συνοχή και οργάνωση που, όπως σημείωναν τότε οι ξένοι σχολιαστές, ήταν σχεδόν απίστευτες για Ελληνες.

Ο Ρεχάγκελ ήταν το Μνημόνιο του ελληνικού ποδοσφαίρου. Ή μάλλον αυτό που θα μπορούσε να γίνει, αλλά δεν έγινε, το Μνημόνιο. Και αν η Εθνική κατόρθωσε τώρα να περάσει στις 16, παίζοντας καλά σε ένα τελευταίο αλλά κρίσιμο ημίχρονο έπειτα από πέντε όπου ήταν ανυπόφορη, είναι επειδή της έχουν μείνει κάποια πράγματα από την προίκα του «Μνημονίου Ρεχάγκελ»: αυτοπεποίθηση (σχεδόν εξωπραγματική), ορθολογισμός (για πολλούς στυγνός), ψυχραιμία, υπομονή, ετοιμότητα για το άδραγμα ξαφνικών ευκαιριών και, τελευταίο αλλά όχι ήκιστο, ένας σχετικός σεβασμός από την τρόικα – παρντόν, τη διαιτησία.

Αλλά ο ενθουσιασμός για την πρόκριση δεν θα κρύψει για πολύ τα συμπτώματα υποτροπής στις «προμνημονιακές» ποδοσφαιρικές συνήθειες. Γιατί οι δομές του ελληνικού ποδοσφαίρου δεν έχουν αλλάξει και η μεμβράνη που προστατεύει την Εθνική από το νοσηρό περιβάλλον της έχει ήδη κάνει ρωγμές. Τα όσα διαδραματίστηκαν στις προπονήσεις και στα αποδυτήρια της ομάδας την παραμονή του Μουντιάλ αλλά και τα όσα είδαμε στα δύο πρώτα παιχνίδια δείχνουν ότι ο οπαδισμός έχει αναβιώσει, η συνοχή έχει χαλαρώσει, η αυτοκριτική έχει αρχίσει να σπανίζει. Η «μεταμνημονιακή» εποχή της Εθνικής μας δεν είναι τόσο ευοίωνη όσο φαίνεται αυτή τη στιγμή μέσα στον γενικό ενθουσιασμό.

Μετά τη συντριβή από την Κολομβία οι διεθνείς μας πίστευαν πως έπαιξαν καλά και δεν μπορούσαν (μόνοι αυτοί) να καταλάβουν γιατί έχασαν. Μετά το «επικό» 0-0 με την Ιαπωνία χαιρέτησαν σαν θριαμβευτές τους έλληνες φιλάθλους στις εξέδρες και οι εδώ εφημερίδες υποδέχτηκαν αυτό το αποτέλεσμα μιλώντας για «ψυχάρες» και «λιοντάρια».  Οπου ακούς τέτοιες κορόνες με τέτοιες αφορμές, δεν έχει χαθεί μόνο η σοβαρότητα. Εχει χαθεί και η προοπτική. Μια χαρά το αρμένισμα ακτή ακτή, από αυτή του Ελεφαντοστού στην Πλούσια Ακτή, την Κόστα Ρίκα. Αλλά το ελληνικό «πειρατικό» θα βγει κάποια στιγμή στην ανοιχτή θάλασσα και εκεί χρειάζεται πυξίδα.

Για το ποδόσφαιρο μιλάω, φυσικά…