[Ανάλυση] Η αυταπάτη της αυτοδυναμίας

^«Μπορούμε μόνοι μας;». Ηταν ένα ερώτημα που άργησε δύο χρόνια. Το εκστόμισε το Σάββατο από το βήμα της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματός του ο Αλέξης Τσίπρας.

Στα δύο χρόνια που πέρασαν από τις εκλογές του 2012 τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ έλεγαν στους εαυτούς τους και στην κοινωνία ότι «ναι, μπορούμε μόνοι μας». Στην Κουμουνδούρου είχε επικρατήσει μια εκδοχή της θεωρίας που παλαιότερα χαρακτηριζόταν του «ώριμου φρούτου». Στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν η θεωρία του κύματος: όσο η δυσαρέσκεια θα φουσκώνει τόσο η Αριστερά θα ανεβαίνει. Η αυτοδυναμία θα ερχόταν σίγουρα, σαν πεπρωμένο. Αυτός ο μαρξίζων ντετερμινισμός υπαγόρευσε και την πολιτική (μη) συνεργασιών. Η Κουμουνδούρου ενέδιδε στην πίεση της κομματικής μειοψηφίας. Ακόμη και όταν συνέπλεε παρασκηνιακά μαζί τους, αποτασσόταν στελέχη στιγματισμένα από «κυβερνητισμό» και Μνημόνια, εκτιμώντας ότι δεν τους είχε ανάγκη.

Οι κάλπες του Μαΐου λειτούργησαν αφυπνιστικά. Το κόμμα όχι απλώς δεν προσέγγισε ποσοστά που θα του έδιναν αξίωση αυτοδυναμίας, δεν μπόρεσε καν να ισοφαρίσει την επίδοση του Ιουνίου του 2012. Η ηγεσία της αξιωματικής αντιπολίτευσης διαπίστωσε ότι ήταν αλήθεια αυτό που της έλεγαν όλο το προηγούμενο διάστημα οι δημοσκόποι. Είχε πιάσει ταβάνι.

Αυτή τη συνειδητοποίηση απηχεί και η στάση του Τσίπρα στην Κεντρική Επιτροπή.

Η αυτοδυναμία δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Ούτε είναι ρεαλιστικό το σενάριο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα σχηματίσει κυβερνητική πλειοψηφία συνεργαζόμενος με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ, την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά και το ΚΚΕ. Τα ερείσματα πρέπει να αναζητηθούν δεξιότερα.

Ομως το βαθύ κόμμα δεν έχει ξεπεράσει τις φοβίες του. Οσοι ήταν στρατευμένοι στον ΣΥΡΙΖΑ του 4% βλέπουν ως οπορτουνιστές λαθρεπιβάτες όσους τους προσεγγίζουν τώρα, στο παρά πέντε της εξουσίας. Και σε ορισμένες κραυγαλέες περιπτώσεις – π.χ. υφυπουργίνες του εκσυγχρονισμού που ανακαλύπτουν αίφνης ότι έκρυβαν μέσα τους μια Ρόζα Λούξεμπουργκ – δεν έχουν ολότελα άδικο.

Από την άλλη, το κόμμα έχει πάψει προ πολλού να ανταποκρίνεται στο εύρος της εκλογικής του εμβέλειας. Οι πλειοψηφικές του αξιώσεις δεν συμβιβάζονται με τις προδιαγραφές ενός μηχανισμού δογματικής και κομματικής καθαρότητας. Είναι μια δυσαναλογία που δεν θα ανατραπεί αν μετεγγραφούν δυο τρεις μεταμεληθέντες πρώην υπουργοί του ΠΑΣΟΚ.

Μέχρι σήμερα η ηγεσία φρόντιζε να μην ερεθίζει την Αριστερή Πλατφόρμα. Μπορεί να μην αποκήρυττε το ευρώ – όπως ζητούσε η πλευρά Λαφαζάνη – επιχειρούσε, ωστόσο, να εμφανιστεί ως δύναμη «κινηματική», αφήνοντας το Κοινοβούλιο για χάρη της πλατείας. Η τακτική φαίνεται ότι δεν απέδωσε. Ούτε σε μαζικότητα επί του πεζοδρομίου ούτε εκλογικά. Η μεσαία τάξη μπορεί να είναι θυμωμένη, αλλά δεν δείχνει διατεθειμένη να διακινδυνεύσει τα στοιχειώδη που περισώθηκαν – όπως η συμμετοχή της χώρας στο ευρώ.

Πόσο μπορεί να καθησυχάσει ο Τσίπρας αυτό το – μάλλον συντηρητικό παρά ριζοσπαστικό – ακροατήριο, χωρίς ταυτόχρονα να αποξενώσει την αριστερή του πτέρυγα;

Αριστερά του δεν έχει χώρο. Εχει εξαντλήσει τα αποθέματά του. Δεξιά του θα διακινδυνεύσει την κομματική συνοχή. Μένοντας, όμως, στη μέση ταλαντευόμενος δηλαδή μεταξύ Τέξας και πλατείας, χάνει και από τα αριστερά και από τα δεξιά.

Είναι μια αντίφαση πολιτικής που πρέπει μάλλον να έχει λυθεί πριν αρχίσουν τα συνοικέσια.