Η Ευρώπη όμηρος των τζιχαντιστών

Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου λόγω των σφοδρών συγκρούσεων στο Ιράκ ανανεώνει τους φόβους για τη μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από ασταθείς περιοχές και την ανάγκη προώθησης εναλλακτικών λύσεων. Η προέλαση των τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και στο Λεβάντε έχει οδηγήσει την τιμή του μαύρου χρυσού σε πρωτοφανή επίπεδα, για τον τελευταίο χρόνο. Η παλαιά πετρελαϊκή τάξη, όπως την εκφράζει ο Οργανισμός Πετρελαιοπαραγωγών Κρατών (ΟΠΕΚ), που καθορίζει την προσφορά και τη ζήτηση μετά την κρίση του 1973, συνεχίζει να ελέγχει την παγκόσμια οικονομία, παρά τις προσπάθειες για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη μόδα των υβριδικών αυτοκινήτων ή εναλλακτικές τεχνικές όπως το fracking (υδραυλική ρωγμάτωση). Οι εναλλακτικές είναι ακόμα ακριβές ή απαιτούν ισχυρή πολιτική βούληση ούτως ώστε χρειάζεται τουλάχιστον μια δεκαετία ακόμα για να προωθηθούν. Μια δεκαετία κατά την οποία οι χώρες που εισάγουν πετρέλαιο θα βρίσκονται στο έλεος των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική ή την Ανατολική Ευρώπη.

Οι επιπτώσεις της κρίσης στο Ιράκ δεν είναι μεγαλύτερες στις αναπτυγμένες χώρες επειδή η οικονομία εξακολουθεί να είναι αδύναμη και δεν απαιτούνται τεράστια ποσά ενέργειας. Ομως καθώς η ανάκαμψη φθάνει, οι ανησυχίες για πιθανά προβλήματα στον εφοδιασμό και τις τιμές αναδεικνύονται σε μεγάλη απειλή, κυρίως για την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Τα τελευταία χρόνια η κατανομή της παραγωγής μεταξύ των χωρών του ΟΠΕΚ επηρεάζεται από τις συγκρούσεις στο εσωτερικό των μελών του. Στη Λιβύη, η ζημιά στις πετρελαϊκές υποδομές και η κατάληψη στρατηγικών λιμανιών από τους αντάρτες που μάχονται την κυβέρνηση της Τρίπολης οδήγησαν στην ακύρωση των εξαγωγών αργού πετρελαίου. Στη Νιγηρία, οι εμφύλιες συγκρούσεις έχουν περιορίσει τις εξαγωγές, ενώ παρότι το Ιράν βελτιώνει τις σχέσεις του με τη διεθνή κοινότητα δεν μπορεί να εξάγει πετρέλαιο λόγω των κυρώσεων. Ετσι το βάρος έχει πέσει στις χώρες του Κόλπου, οι οποίες όμως δεν έχουν ανοσία σε αποσταθεροποιητικούς παράγοντες όπως η τρομοκρατία ή η θρησκευτική βία.

Στις αρχές Ιουνίου οι εκπρόσωποι των χωρών του ΟΠΕΚ συναντήθηκαν στη Βιέννη και ο υπουργός Πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας Αλί αλ Ναΐμι τα έβλεπε όλα καλά. «Η προσφορά είναι καλή, η ζήτηση είναι καλή, η τιμή είναι καλή» δήλωσε.

Μία εβδομάδα αργότερα όλα άλλαξαν. Στις 10 Ιουνίου, οι τζιχαντιστές του ΙΚΙΛ κατέλαβαν τη Μοσούλη, στη βόρεια επαρχία του Κιρκούκ. Τα τελευταία χρόνια, μετά τον πόλεμο, το Ιράκ είχε επανακτήσει τη δυναμική του και τον Φεβρουάριο η ημερήσια παραγωγή είχε φθάσει τα 3,6 εκατομμύρια βαρέλια – η μεγαλύτερη τα τελευταία 35 χρόνια. Η προέλαση των σουνιτών τζιχαντιστών ανέβασε αμέσως την τιμή του πετρελαίου και η Γουόλ Στριτ προβλέπει ότι αυτό θα συνεχιστεί.

Παρότι ακόμα δεν φαίνεται να απειλούνται οι νότιες, σιιτικές περιοχές της χώρας, όπου γίνεται η μεγαλύτερη παραγωγή πετρελαίου στο Ιράκ, υπάρχουν εκθέσεις όπως της αμερικανικής τράπεζας Morgan Stanley που αναφέρουν ότι η ιρακινή κρίση απειλεί «να αλλάξει την ψυχολογία των πετρελαϊκών αγορών, θέτοντας σε κίνδυνο την αύξηση της προσφοράς και καταργώντας τη σχετική ηρεμία που είχε επιτευχθεί στις τιμές του πετρελαίου, κυρίως μεσοπρόθεσμα». Για τα επόμενα πέντε χρόνια, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, περίπου το 60% της αύξησης της παραγωγής του ΟΠΕΚ εξαρτάται από την προσφορά του Ιράκ, που εγγυάται περίπου το 4% της παγκόσμιας παραγωγής.

Για να αντισταθμιστεί αυτή η απώλεια, οι Σαουδάραβες έχουν υποσχεθεί ότι μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή τους κατά ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Και έχουν αρκετά αποθέματα για να το κάνουν. Ομως οι προσδοκίες δεν εξαντλώνται στο Ριάντ. Τα τελευταία δέκα χρόνια, η πετρελαϊκή παραγωγή των ΗΠΑ έχει αυξηθεί στα 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Μάλιστα, ο επικεφαλής οικονομολόγος της BP Κριστόφ Ρουλ δήλωσε ότι η αύξηση της παραγωγής των ΗΠΑ έχει αντισταθμίσει την απώλεια σχεδόν τριών εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, από το 2011 όταν ξεκίνησαν οι εξεγέρσεις της Αραβικής Ανοιξης, και αυτό εντάσσεται στη γενική στρατηγική της χώρας στον τομέα της ενέργειας, καθώς πλέον η Ουάσιγκτον εισάγει μόνο το 20% των πετρελαϊκών της αναγκών – πριν από δέκα χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 67%!