[Ανάλυση] Το φάντασμα των ισοδύναμων

Το θέαμα είναι απεχθές. Γυναίκες που βγαίνουν στον δρόμο για να διεκδικήσουν το δικαίωμά τους στη δουλειά, αντιμετωπίζονται με τα κλομπ της καταστολής. Το θέαμα γίνεται οδυνηρό αν προσθέσει κανείς ότι το κράτος που απωθεί τις απολυμένες αρνείται να εκτελέσει μια δικαστική απόφαση που τις δικαιώνει.

Στα νομικά, βέβαια, υπάρχει πάντα και η άλλη πλευρά. Υπάρχει η γραμμή των νομικών του Δημοσίου που επικαλούνται την ισχύουσα διάταξη (Ν. 1715/51) η οποία ορίζει ότι η εκτέλεση απόφασης αναστέλλεται όταν το Δημόσιο έχει ασκήσει αναίρεση. Σκοπός του νόμου, εξηγούν, είναι να μην υποχρεώνεται η Διοίκηση να εφαρμόσει «ανώριμες» δικαστικές αποφάσεις – που δεν έχουν κριθεί αμετακλήτως.

Τέτοιες δικαστικές εμπλοκές είναι πια ρουτίνα στα χρόνια του Μνημονίου. Οι εργαζόμενοι υπερασπίζονται τα κεκτημένα τους και το κράτος αμύνεται κάθε φορά επικαλούμενο την αδήριτη δημοσιονομική ανάγκη. Στις πρώτες αποφάσεις που ελήφθησαν σε ανώτατο δικαστικό επίπεδο αυτές οι εντάσεις επιλύθηκαν με την εξής στάθμιση: τα ατομικά δικαιώματα (βλέπε μισθοί και συντάξεις) υποχωρούν προ του δημοσίου συμφέροντος (βλέπε αποτροπή της χρεοκοπίας του κράτους).

Αυτή η αρχή δεν ίσχυσε σε όλες τις περιπτώσεις. Κάμφθηκε στην προσφυγή των ενστόλων. Οι περικοπές στις αμοιβές τους κρίθηκαν αντισυνταγματικές με μία νομική κατασκευή που τους εξαιρούσε ως ιδιαίτερη κατηγορία δημοσίων λειτουργών – επειδή π.χ. το Σύνταγμα τους στερεί το δικαίωμα της απεργίας. Ιδιαίτερη κατηγορία λειτουργών είναι, βεβαίως, και οι δικαστικοί – γεγονός που επισημάνθηκε στην απόφαση του μισθοδικείου που έκρινε αντισυνταγματικές και τις δικές τους περικοπές.

Εδώ κάπου τελειώνουν τα νομικά. Και επιστρέφουμε στη σκληρή πραγματικότητα του ταμείου. Οι αποφάσεις για τους δικαστικούς και τους ενστόλους θα επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό με ποσό που δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, αλλά πάντως θα ξεπερνά το ένα δισ. ευρώ. Τι θα συμβεί όταν έρθει η ώρα της πληρωμής; Ο,τι και στην Πορτογαλία. Εκεί, μόλις χθες, ο πρωθυπουργός Πέδρο Πάσος Κοέλιο δήλωσε «βαθύτατα προβληματισμένος». Η κυβέρνησή του πρέπει να καλύψει δημοσιονομικό κενό 800 εκατ. ευρώ που άνοιξε με την πρόσφατη απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της χώρας. Ηταν η έκτη απόφαση των ανώτατων δικαστών που ανέτρεπε μνημονιακές περικοπές τα τελευταία δύο χρόνια. Η Λισαβόνα καλείται τώρα να αυξήσει τον ΦΠΑ και να επιβάλει έκτακτη εισφορά στο δώρο Χριστουγέννων.

Κάτι ανάλογο είχε συμβεί πριν από τέσσερα χρόνια και στη Ρουμανία. Το Συνταγματικό Δικαστήριο ανέτρεψε περικοπές 15% στις συντάξεις και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να απολύσει μερικές χιλιάδες περισσότερους δημοσίους υπαλλήλους προκειμένου πιάσει τους στόχους του ΔΝΤ για το έλλειμμα.

Η εξίσωση της λιτότητας είναι παντού αμείλικτη: για κάθε μέτρο που καταπίπτει στα δικαστήρια, πρέπει να λαμβάνονται «ισοδύναμα». Ακόμη και αν δεν βρισκόμασταν σε δημοσιονομική στενωπό, πάλι κάθε δικαστική απόφαση εις βάρος του Δημοσίου θα επιβάρυνε εν τέλει τους φορολογουμένους.

«Είναι κάτι που στην Ελλάδα εύκολα το παραβλέπουμε» λέει παράγοντας του υπουργείου Οικονομικών. «Ο,τι αποτιμάται σε δημόσιο χρήμα, δεν μπορεί παρά να έχει κοινωνικό κόστος». Το ίδιο ισχύει, όπως επισημαίνει, και στην περίπτωση των καθαριστριών. «Αν υποθέσουμε ότι το Δημόσιο έσπευδε να εκτελέσει την απόφαση για τις καθαρίστριες, θα έπρεπε να εκδώσει 400 αποφάσεις για σύσταση νέων θέσεων. Θα έπρεπε να εγγράψει τις αναγκαίες νέες πιστώσεις στον προϋπολογισμό. Θα όφειλε να διακόψει τις συμβάσεις με τους εργολάβους, που έχουν αναλάβει την καθαριότητα στο ένα τρίτο της προηγούμενης δαπάνης. Ποιο θα ήταν το κοινωνικό κόστος;» αναρωτιέται. «Θα απολύονταν οι άλλες καθαρίστριες που δουλεύουν σήμερα για τους εργολάβους. Θα πετούσαμε στον δρόμο δεκάδες πολιτικά ανυπεράσπιστες “Κούνεβες”».