[Ενστάσεις Η ψυχή της Εστίας

Οταν ήμουν πολιτικοποιημένος φοιτητής, δεν πήγαινα στο βιβλιοπωλείο της Εστίας. Πιστός αναγνώστης εντύπων όπως το «Ιδεοδρόμιο» του δικού μου γκουρού της άρνησης Λεωνίδα Χρηστάκη, αντιδρούσα στα συντηρητικά βιβλία. Ηθελα να τα αλλάξω όλα, κι ας μην ήξερα με τι θα τα αντικαθιστούσα. Ευτυχώς, η λογοτεχνία ήταν ένας ασφαλής τρόπος μύησης στη συνθετότητα της ζωής, κι εγώ διάβαζα. Πολύ σύντομα, λοιπόν, οι γκουρού κατεδαφίστηκαν κι έπεσα με τα μούτρα στον ιστορικό κατάλογο της Εστίας: Βενέζης, Καραγάτσης, Μυριβήλης, Τερζάκης (η πεζογραφία της γενιάς του ’30), Πηνελόπη Δέλτα, Πετσάλης – Διομήδης… Και η Μαρία Ιορδανίδου – που η Λωξάντρα της είχε εκδοθεί στην ίδια, στερεότυπη σειρά με το σκληρό χαρτονένιο εξώφυλλο. Αυτή η τελευταία ήταν αποκάλυψη της Μαρίνας Καραϊτίδη, της κυρίας Μάνιας, όπως την έλεγαν, της γυναίκας που από το 1972 βρέθηκε στα ηνία του ιστορικού εκδοτικού οίκου και με ορμή κατάφερε να κερδίζει τα στοιχήματα της ανανέωσης, των μπεστ σέλερ και του κύρους.

Το βιβλιοπωλείο της Εστίας στη Σόλωνος, απέναντι από τη Νομική, ήταν στέκι. Την έβλεπα τακτικά, αεικίνητη στο μαγαζί, να πιάνει κουβέντα με τους πελάτες, να ψάχνει στα ράφια, να παραπέμπει για βιβλιοφιλικές εξερευνήσεις στο υπόγειο, κι ύστερα, να αποσύρεται στο πίσω γραφείο, όπου ίσως έπρεπε να διαβάσει κάτι υποψήφιο προς έκδοση, να κάνει ένα τηλεφώνημα, να δεχθεί επισκέπτες, να ξεκουραστεί.

Αλλά ξεκουραζόταν; Οταν αργότερα, λόγω δουλειάς, τη γνώρισα λίγο, δεν ήμουν σίγουρος ότι ήθελε να χάσει χρόνο για ανάπαυση. Επρεπε να προλάβει. Να κάνει σειρά ξένης λογοτεχνίας, σειρά φιλοσοφίας, σειρά ιστορίας, σειρά ψυχανάλυσης, σειρά δοκιμίων. Να φροντίζει για την ανανέωση της «Νέας Εστίας», να εκδίδει βιβλιογραφικά δελτία. Να συντονίζει απαιτητικές μεταφράσεις, να υπογράφει συμβόλαια. Και σαν να μην έφταναν αυτά, να αναζητεί και να εμπιστεύεται νεότερους λογοτέχνες, όσους θα διαδέχονταν τους συγγραφείς της γενιάς του ’30, που δεν ήταν υποχρεωτικό να είναι συντηρητικοί. Χωμενίδης, Τατσόπουλος, Βακαλόπουλος, Θεοδωρόπουλος, αργότερα Μακριδάκης (και ο καταξιωμένος Βαλτινός) ήταν μερικά από τα ονόματα στα οποία επένδυσε. Ετσι παρέμεινε ενεργά στα γράμματα.

Η κυρία Μάνια πέθανε χθες ξημερώματα, στα 86 της. Η υγεία της είχε επιβαρυνθεί και το βιβλιοπωλείο, μέσα στο οποίο είχε μεγαλουργήσει, δεν άντεξε την κρίση και τις αλλαγές στην αγορά του βιβλίου, έκλεισε, για να μεταφερθεί, λίγο μετά, με άλλο κόνσεπτ, στην οδό Διδότου. Τη θυμάμαι λίγο καιρό πριν αρρωστήσει, τα Χριστούγεννα του 2012. Κερνούσε τσίπουρα στο γραφείο μπροστά από τον τεράστιο γεωφυσικό χάρτη της Ελλάδας και μιλούσε για βιβλία, για αναγνώστες, για μόρφωση και για μια Ελλάδα εγγράμματων πολιτών. Θαρρώ ότι ήξερε πως ο στόχος της ήταν βαθύτατα πολιτικός και μεταρρυθμιστικός. Πώς να προχωρήσει μια δυτική δημοκρατία χωρίς εγγράμματους πολίτες;