[Κιόσκι] Ενας αγώνας για τη μνήμη

Η εικόνα που παραμένει ζωντανή από τα γεγονότα της Πλατείας Τιενανμέν στη μνήμη του Μα Γιαν είναι να παρατηρεί το πλήθος από ψηλά. Ηταν ένα απόγευμα στα τέλη Μαΐου του 1989, γράφει ο κινέζος συγγραφέας σε ένα κείμενό του που αναδημοσιεύει η Ρεπούμπλικα, και είχε σκαρφαλώσει στο μνημείο των ηρώων του λαού. Δεν ήταν μόνο ο όγκος του πλήθους που τον μάγεψε. Ηταν ότι αυτή η παλίρροια διαμαρτυρίας έσφυζε από χαρά και ελπίδα, ότι απέπνεε την ηρεμία ενός ανθισμένου λιβαδιού. Το συναίσθημα που κυριαρχούσε δεν ήταν οργή αλλά η ευφορική αίσθηση ότι έπειτα από δεκαετίες τυραννίας οι πολίτες της Κίνας είχαν βρει επιτέλους το θάρρος που χρειάζονταν για να επιχειρήσουν να αλλάξουν τη μοίρα τους. «Ηταν ένα Γούντστοκ αλλά χωρίς τα ναρκωτικά» όπως μου είχε πει ο Μα Γιαν τον Ιούνιο του 2009 μιλώντας στα  «ΝΕΑ» με αφορμή την επέτειο της συμπλήρωσης των είκοσι χρόνων από τη σφαγή και την έκδοση στα ελληνικά του βιβλίου του «Το Πεκίνο σε κώμα» (εκδ. Πάπυρος).

Σε εκείνη τη συνέντευξη είχα ρωτήσει τον Μα εάν οι 20άρηδες στην Κίνα έβλεπαν τα γεγονότα της πλατείας σαν μια χαμένη άνοιξη ή αντίθετα σαν ένα θλιβερό επεισόδιο που το κατάπιε η Ιστορία. Μου είχε απαντήσει ότι τα γεγονότα είχαν διαγραφεί από τα σχολικά βιβλία, ότι δεν επιτρεπόταν καμία αναφορά στα μέσα ενημέρωσης, ότι οι γονείς φοβούνταν να μιλήσουν στα παιδιά τους για να μην τους δημιουργήσουν πρόβλημα στο σχολείο.
Οι νεαροί Κινέζοι τρέφονταν με την προπαγάνδα του κόμματος που έλεγε ότι η χώρα τους δεν θα γινόταν ποτέ ισχυρή εάν δεν συντρίβονταν οι «αντεπαναστάτες». «Φαντάσου ότι όταν προσπαθώ να τους κάνω να καταλάβουν πόσο σημαντικό ήταν εκείνο το κίνημα, με κατηγορούν ότι μιλάω για πράγματα χωρίς νόημα και ότι διαδίδω ανυπόστατες φήμες» μου είχε εξηγήσει.

Πέντε χρόνια από τότε, τα γεγονότα της Πλατείας Τιενανμέν παραμένουν στην Κίνα μια «ανυπόστατη φήμη», ένας μύθος που καλλιεργούν οι «εχθροί της πατρίδας». Αλλά αυτή η υποχρεωτική λήθη που επιβάλλει το καθεστώς και μοιάζει με νίκη είναι συγχρόνως και η μεγαλύτερη ήττα του. Επειδή ξεγυμνώνει τον φόβο του απέναντι στη δημοκρατία και τις διαβρωτικές της ιδιότητες, επειδή μαρτυρά ότι εξακολουθεί να ζει με το φάντασμα μιας νέας χαρούμενης διαμαρτυρίας. Ο Μα Γιαν, στο μεταξύ, θα συνεχίζει να αγωνίζεται για τη μνήμη. Στις 4 Ιουνίου θα ανάψει κεριά για να τιμήσει τα θύματα της σφαγής. Ελπίζοντας ότι δεν θα χρειαστούν άλλα 25 χρόνια για να αποκτήσουν οι νεκροί σύντροφοί του το δικό τους μνημείο στην Πλατεία Τιενανμέν.