[Ανάλυση] Η ώρα της ιταλοποίησης

Τριακόσιοι πολιτικοί. Δεκαέξι ομάδες εργασίας. Εβδομήντα επτά ειδικοί διαπραγματευτές. Περισσότερες από σαράντα συνεδριάσεις επί πέντε βασανιστικές εβδομάδες. Αποτέλεσμα; Εκατόν ογδόντα πέντε σελίδες κυβερνητικού προγράμματος.

Ετσι, εν συντομία, χτίστηκε η GroKo, όπως λέγεται χαϊδευτικά η Grosse Koalition, ο Μεγάλος Συνασπισμός Χριστιανοδημοκρατών – Σοσιαλδημοκρατών, που κυβερνά από τον Νοέμβριο τη Γερμανία. Ακούγεται εξωτικό; Υπάρχει και εξωτικότερο: Τα ονόματα των υπουργών ανακοινώθηκαν δυο ημέρες μετά – ναι, μετά! – το κυβερνητικό πρόγραμμα.

Οι επίπονες διαδικασίες απαιτούν κρύο, τευτονικό αίμα. Εδώ στον Νότο κάναμε πρώτα τον ανασχηματισμό και μετά ψάξαμε την προγραμματική συμφωνία. Ισως επειδή αναγκαστήκαμε πολύ πρόσφατα να δοκιμαστούμε στη σχοινοβασία των κυβερνητικών συνεργασιών.

Τα πρώτα τριάντα χρόνια της Μεταπολίτευσης κύλησαν στον ίδιο ρυθμό. Το κόμμα που κυβερνούσε άλλαζε κάθε φορά τη συνδεσμολογία του εκλογικού νόμου ανάλογα με την πολιτική συγκυρία. Το 46,89% της ΝΔ του Μητσοτάκη το 1990 έδινε μετά βίας 150 βουλευτές (και μόνο μετά της κατσίκειας ψήφου έδωσε θνησιγενή κυβερνητική πλειοψηφία). Αντιθέτως, έξι χρόνια αργότερα, το 41,49% του Σημίτη ισοδυναμούσε με 162 βουλευτές και άνετη, τετραετή, κυβερνητική θητεία. Το θεσμικό – και αριθμητικό – παράδοξο έκανε την Αριστερά να ζητάει απλή, ανόθευτη και άδολη αναλογική.

Αυτά τα τεχνάσματα και τα συνθήματα ηχούν τόσο ρετρό που μοιάζουν να προέρχονται από άλλη χώρα. Στην πολιτική πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μετά τον εκλογικό σεισμό του 2012 η ενισχυμένη αναλογική δεν είναι απλώς «δόλια». Είναι ατελέσφορη. Η περιλάλητη «κυβερνητική σταθερότητα» – βολικός ευφημισμός για τη μονοκομματική κυριαρχία – δεν εξασφαλίζεται πλέον ούτε με το μπόνους των 40 εδρών του νόμου Σκανδαλίδη ούτε καν με το υπερμπόνους των 50 εδρών που καθιέρωσε από το 2008 ο ισχύων νόμος Παυλόπουλου.

Το αποτέλεσμα της ευρωκάλπης όξυνε αυτήν την αναντιστοιχία. Η επίδοση του ΣΥΡΙΖΑ θα του έδινε, αν οι εκλογές ήταν βουλευτικές, μόλις 80 έδρες συν 50 δώρο. Θα του έλειπαν ακόμη 21 έδρες για να μπορέσει να κυβερνήσει. Με απλά λόγια, οι αριθμοί δείχνουν ότι ο εκλογικός νόμος παραμένει ελληνικός, ενώ το πολιτικό σκηνικό έχει προ πολλού ιταλοποιηθεί.

Μια στροφή στην απλή αναλογική δεν προκύπτει πια ως καιροσκοπισμός, αλλά ως συντονισμός με την πραγματικότητα. Οι συνεργασίες δεν επαφίενται στη βούληση των κομμάτων. Επιβάλλονται από την αποδεδειγμένη αδυναμία τους να συγκροτήσουν ευρείες κοινωνικές πλειοψηφίες.

Προφανώς, ένα αναλογικότερο σύστημα συμφέρει πρωτίστως όσα κόμματα δεν μπορούν στο εγγύς μέλλον να προσβλέπουν στην πρώτη θέση. Ομως δεν θα απάλλασσε το πρώτο κόμμα από την ανάγκη να αναζητήσει πολιτικές συμμαχίες.

Η ιταλοποίηση επιστρατευόταν πάντα ως φόβητρο για να διατηρηθεί το ντόπινγκ εδρών στο πρώτο κόμμα. Ολοι φοβούνταν τον κατακερματισμό. Ομως ο κατακερματισμός που φοβόμασταν είναι ήδη εδώ. Το ξέρουν πολύ καλά τα κομματικά επιτελεία – ασχέτως αν κάποια από αυτά οχυρώνονται ακόμη πίσω από το κλισέ του στόχου της αυτοδυναμίας. Γι’ αυτό και η συζήτηση για προσαρμογή του εκλογικού συστήματος επί το αναλογικότερον δεν αναβάλλεται. Ανοίγει από τα πράγματα.

Αλλωστε, απλή αναλογική δεν συνεπάγεται απαραιτήτως ιταλικό χάος. Μπορεί να οδηγεί και σε γερμανική ομαλότητα. Οι παίκτες κρίνουν τα συστήματα.