Περίπου 33,7 εκατομμύρια ευρώ έχουν συγκεντρώσει από ανώνυμες εισφορές μέσω κουπονιών ή αποδείξεων τα κοινοβουλευτικά κόμματα την τελευταία τετραετία, παρά τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ο διεθνής οργανισμός έχει από το 2010 επιπλήξει την Ελλάδα για έλλειψη διαφάνειας στη χρηματοδότηση των κομμάτων, υποδεικνύοντας την κατάργηση των ανώνυμων κουπονιών.
Το 2010 η GRECO, η Επιτροπή της Ομάδας Κρατών κατά της Διαφθοράς που υπάγεται στο Συμβούλιο της Ευρώπης, συνέστησε στην Ελλάδα να απαγορεύσει τα ανώνυμα κουπόνια ως αδιαφανή πηγή πολιτικού χρήματος. Η ελληνική νομοθεσία επιτρέπει να πραγματοποιούνται ανώνυμα από ιδιώτες εισφορές ύψους έως και 600 ευρώ προς τα κόμματα.
Τέσσερα χρόνια μετά η Ελλάδα πηγαίνει σε εκλογές με τη χρήση των κουπονιών να συνεχίζεται, ενώ στις 31 Μαρτίου ήταν η καταληκτική προθεσμία για να αναφέρει η χώρα στο Συμβούλιο της Ευρώπης την πρόοδο όσον αφορά τη συμμόρφωσή της στις 16 συνολικά ευρωπαϊκές συστάσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση εξετάζει νομοθετικό πλαίσιο για τη διαφάνεια στα οικονομικά των κομμάτων με αυστηρούς ελέγχους και δημοσιοποίηση των πηγών χρηματοδότησης, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση τον Ιούνιο, μαζί με τις προτάσεις για τη συνταγματική αναθεώρηση.
Από τα στοιχεία που συγκέντρωσαν «ΤΑ ΝΕΑ» για την περίοδο 2010-2013 φαίνεται ότι τα μεγαλύτερα ποσά μέσω κουπονιών μπήκαν στα ταμεία ΚΚΕ: από τα 33.675.000 ευρώ όλων των κομμάτων στη Βουλή σήμερα –εκτός από τη Χρυσή Αυγή που δεν απάντησε στο αίτημα των «ΝΕΩΝ» –τα 16.180.000 κατέληξαν στον Περισσό. Ακολουθούν η Νέα Δημοκρατία με 15.130.000 ευρώ, το ΠαΣοΚ με 1.470.00, ο ΣΥΡΙΖΑ με 610.500 και η ΔΗΜΑΡ με 275.800 ευρώ (για την τριετία 2011-2013). Στα στοιχεία που παρείχαν οι ΑΝΕΛ στα «ΝΕΑ» ανέφεραν ότι τα έσοδά τους τη διετία 2012-2013 από κουπόνια ανήλθαν στα 8.150 ευρώ. Σύμφωνα με την ειδική έκθεση εκλογικών εσόδων που κατέθεσε το κόμμα το 2012 και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως έλαβε σε εισφορές κάτω των 600 ευρώ, οι οποίες δεν χρειάζεται να είναι ονομαστικές, πάνω από 47.700 ευρώ. Ετσι οι ΑΝΕΛ έφτασαν σε σύνολο τα 56.000 ευρώ.
Η ΕΚΘΕΣΗ. Η πρώτη φορά που αναφέρθηκε η κατάργηση των ανώνυμων εισφορών ήταν κατά την Τρίτη Εκθεση Αξιολόγησης της Ελλάδας για τη Διαφάνεια της Χρηματοδότησης των Κομμάτων που συνέταξε η GRECO τον Ιούνιο του 2010. Συγκεκριμένα, η δεύτερη στη σειρά σύσταση της ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της Διαφθοράς επισήμαινε: «(i) να καταργηθεί η δυνατότητα χρήσης ανώνυμων κουπονιών για τις δωρεές προς πολιτικά κόμματα, συνασπισμούς και υποψηφίους και (ii) να θεσπισθεί η υποχρέωση να γίνονται με τραπεζικό έμβασμα όλες οι δωρεές οι οποίες υπερβαίνουν ένα ορισμένο όριο προς πολιτικά κόμματα και συνασπισμούς και, ενδεχομένως, υποψηφίους προς εκλογή».
Λίγους μήνες μετά, τον Δεκέμβριο του 2010, η Διεθνής Διαφάνεια-Ελλάς προχώρησε έπειτα από έρευνα στη δημοσιοποίηση έκθεσης με επισημάνσεις για τα κενά και προτάσεις για τη βελτίωση του υπάρχοντος συστήματος χρηματοδότησης καταθέτοντας 58 προτάσεις για την αντιμετώπιση της διαφθοράς και της διαπλοκής μέσω πολιτικού χρήματος. Στις προτάσεις αναφερόταν: «Να είναι αποδεκτή η χρηματοδότηση κομμάτων και υποψηφίων μόνον με ονομαστικές καταθέσεις σε έναν και μοναδικό τραπεζικό λογαριασμό ανά κόμμα ή υποψήφιο. Με όποια άλλη μέθοδο επιτρέπει τη σύνδεση του προσφερομένου ποσού με κάποιο φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο μπορεί να ταυτοποιηθεί (π.χ. κινητά τηλέφωνα, εκπτωτική ή πιστωτική κάρτα ιδιωτικών επιχειρήσεων για τα μέλη)».
Ενάμιση χρόνο αργότερα, στην έκθεση αξιολόγησης του Ιουνίου 2012 η GRECO δημοσιεύει κάποιες εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές Αρχές: ότι καταρτίζεται από το υπουργείο Εσωτερικών σχέδιο νόμου για τη συμμόρφωση με τις συστάσεις της επιτροπής. «Ωστόσο, λόγω της τρέχουσας πολιτικής και οικονομικής κατάστασης στην Ελλάδα, η κύρια εντολή της πρώην ελληνικής κυβέρνησης,ήταν να ασχοληθούν με τα πιο επείγοντα οικονομικά και διοικητικά θέματα που απορρέουν από την κρίση». Ετσι, όλες οι νομοθετικές εργασίες που δεν σχετίζονταν με τα θέματα αυτά τέθηκαν σε αναμονή, μέχρι τις εκλογές και τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης στις 20 Ιουνίου 2012.
Στη συγκεκριμένη έκθεση η GRECO κατέληξε στο συμπέρασμα η Ελλάδα δεν είχε συμμορφωθεί και το σύνολο των συστάσεων που αφορούν τη διαφάνεια για τη χρηματοδότηση των κομμάτων δεν είχε υλοποιηθεί. Ετσι αποφασίστηκε να δοθεί παράταση και ζήτησε από την επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας να υποβάλει έκθεση για την πρόοδο υλοποίησης των 16 συστάσεων έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012.
Η κατάσταση παρέμεινε ίδια έως και τον Ιούνιο του 2013, κατά την ενδιάμεση έκθεση συμμόρφωσης για την Ελλάδα, στην οποία επισημαίνονταν τα εξής: «Οι ελληνικές Αρχές δεν παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες για τα μέτρα που ελήφθησαν σε σχέση με κάθε επιμέρους σύσταση που εκκρεμεί. Αντ’ αυτού, αναφέρουν ότι η νομοθετική επιτροπή, η οποία έχει συσταθεί εντός του υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, με τη ρητή εντολή να μεταρρυθμίσει τις νομοθετικές διατάξεις περί χρηματοδότησης των κομμάτων ώστε να συμμορφωθούν με τις συστάσεις της GRECO, δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη τις εργασίες της και κανένα νέο σχέδιο νόμου για τη χρηματοδότηση των κομμάτων δεν είναι ακόμη διαθέσιμο».
ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ. Ωστόσο το αρμόδιο όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης αναγνώριζε κάποια πρόοδο που είχε γίνει σε θέματα διαφάνειας. Στη συγκεκριμένη έκθεση τη θέση των ελληνικών Αρχών που υπογράμμιζαν ότι ένα πρώτο βήμα για τη μεταρρύθμιση της νομοθεσίας για τη χρηματοδότηση των κομμάτων επιτεύχθηκε με τον Νόμο 3870 που τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2010 για τη χρηματοδότηση και τις δαπάνες. Ο συγκεκριμένος νόμος υποχρεώνει και τους υποψηφίους σε εκλογές σε δήμους με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων να αποκαλύπτουν τα έσοδα και τις δαπάνες τους σε μια κεντρική βάση δεδομένων, η οποία σήμερα λειτουργεί στη διεύθυνση ekloges.ypes.gr. Σημειώνεται ότι ανάμεσα στις 16 συστάσεις της GRECO περιλαμβάνονται δύο που αφορούν τη διαφάνεια της χρηματοδότησης των υποψηφίων και την καλύτερη πρόσβαση των πολιτών στα στοιχεία χρηματοδότησης και δαπανών των υποψηφίων και των κομμάτων. Και οι δύο αυτές συστάσεις υλοποιούνταν εν μέρει με τη δημοσίευση της βάσης δεδομένων. Ετσι, η ενδιάμεση έκθεση της GRECO του Ιουνίου 2013 κατέληγε στο συμπέρασμα ότι 14 από τις 16 συστάσεις δεν είχαν υλοποιηθεί και ζητούσε από τις ελληνικές Αρχές αναφορά προόδου με καταληκτική προθεσμία τις 31 Μαρτίου 2014.
Καθυστερεί η νέα ρύθμιση
Αναβολή πήρε η κατάθεση του νέου πλαισίου που σχεδιάζει η κυβέρνηση για τη διαφάνεια στη χρηματοδότηση των κομμάτων. Το σχέδιο επρόκειτο να ανακοινωθεί πριν από τις ευρωεκλογές. Λίγο πριν από τις 31 Μαρτίου οπότε ήταν η καταληκτική προθεσμία για την πρόοδο της Ελλάδας σε σχέση με τις συστάσεις της GRECO, υπήρξε η πληροφορία ότι ο νέος νόμος θα περιλαμβάνει –εκτός από το ότι οι εισφορές από ιδιώτες θα πρέπει να είναι ονομαστικές –ρυθμίσεις για την ενίσχυση του μηχανισμού ελέγχου καθώς και για την τήρηση βιβλίων Γ’ κατηγορίας από τα κόμματα.
