[Ιστορίες] Το άγαλμα που λείπει

Τέλη του ’80, ο Νίκολας Κριστόφ ήταν επικεφαλής του γραφείου των Νιου Γιορκ Τάιμς στο Πεκίνο. Εκεί βρισκόταν από τα μέσα Απριλίου έως τις αρχές Ιουνίου του 1989, όταν εκατομμύρια διαδηλωτές, με μπροστάρηδες τους φοιτητές, γέμισαν τους δρόμους εκατοντάδων κινεζικών πόλεων ζητώντας ελευθερία του λόγου, δημοκρατία και τέλος στη διαφθορά.
Στη 30χρονη καριέρα του, ο Κριστόφ έχει καλύψει πολλά κινήματα δημοκρατίας: αυτό παραμένει το πιο ευγενικό.

Οι διαδηλωτές αναγνώριζαν πως η ζωή τους βελτιωνόταν σημαντικά. Εξηγούσαν όμως πως δεν ήθελαν μόνο ρύζι, ήθελαν δικαιώματα. Θυμάται τους φοιτητές να περνούν σπρώχνοντας μέσα από τις γραμμές των αστυνομικών κι έπειτα να κοντοστέκονται, να στρέφονται και να τραγουδάνε: «Ευχαριστούμε, αστυνομία!».

Οι διαδηλωτές είχαν καταλάβει το κέντρο του Πεκίνου για εβδομάδες.
Κι έπειτα, τη νύχτα της 3ης Ιουνίου, εισέβαλε στην πόλη ο στρατός πυροβολώντας ό,τι κινούνταν. Ο Κριστόφ πήδηξε στο ποδήλατό του και έτρεξε στην Πλατεία Τιενανμέν. Πλήθος πολιτών είχαν βγει στους δρόμους θέλοντας να προστατεύσουν τους φοιτητές. Εκείνη την τρομερή νύχτα, είδε πολλές ηρωικές πράξεις. Στα μάτια του, όμως, τα πιο γενναία πρόσωπα ήταν οι οδηγοί των ρίκσο, των τρίκυκλων ποδηλάτων με τα συρόμενα καροτσάκια. Σε κάθε ανάσα ηρεμίας, έκαναν ξέφρενα πεντάλ προς τον στρατό και μάζευαν τους σκοτωμένους ή τραυματίες φοιτητές. Οι στρατιώτες πυροβολούσαν μέχρι και τα ασθενοφόρα. Αλλά αυτοί δεν πτοούνταν.

Συχνά εκείνη την άνοιξη, ο Κριστόφ άκουγε από κινέζους και ξένους αξιωματούχους πως η Κίνα δεν ήταν έτοιμη για δημοκρατία, οι πολίτες της δεν ήταν αρκετά μορφωμένοι ή καλλιεργημένοι. Δεν ξεχνάει όμως ποτέ εκείνον τον οδηγό ρίκσο, έναν μεγαλόσωμο τύπο που μάλλον δεν είχε τελειώσει σχολείο, να εφορμά με το τρίκυκλο, να φορτώνει έναν νεκρό νεαρό στο καροτσάκι, και να ποδηλατεί πίσω σαν τρελός, με τα δάκρυα να αυλακώνουν το πρόσωπό του: ίσως να μην μπορούσε να διατυπώσει έναν σθεναρό ορισμό της δημοκρατίας, διακινδύνευε όμως τη ζωή του για αυτήν.

Ενα τέταρτο του αιώνα αργότερα, οι κινέζοι πολίτες έχουν περισσότερο ρύζι, αλλά τίποτε άλλο. Το καθεστώς φρόντισε να αποστειρώσει την Ιστορία, πολλοί σημερινοί φοιτητές δεν έχουν καν ακούσει για τη σφαγή της 4ης Ιουνίου. Ο Κριστόφ όμως πιστεύει πως μια μέρα, θα μπορέσει να αποτίσει φόρο τιμής σε ένα μνημείο πεσόντων στην Τιενανμέν. Και ελπίζει πως θα περιλαμβάνει το άγαλμα ενός οδηγού ρίκσο.