[Τρίτη άποψη] Το τίμημα της πόλωσης

Απρόβλεπτες και αντιφατικές: αυτά είναι τα κύρια χαρακτηριστικά των διπλών εκλογών που άρχισαν χθες και θα ολοκληρωθούν τη (σημαντικότερη) επόμενη Κυριακή. Απρόβλεπτες λόγω του θολώματος των διαχωριστικών γραμμών, της υπερπληθώρας υποψηφίων και «προτάσεων», της σύγχυσης μεταξύ εθνικών και τοπικών, βραχυπρόθεσμων και μελλοντικών επιπτώσεων, του βάρους έμμεσων αλλά καθοριστικών μεγα-γεγονότων όπως το Μνημόνιο και η πορεία εξόδου από την κρίση. Και αντιφατικές, γιατί συνδύασαν υψηλούς τόνους με υποτονικότητα, αγωνία και αίσθηση κρισιμότητας για το αποτέλεσμα με έλλειψη έμπνευσης, ενδιαφέροντος και συμμετοχής, μεγάλα λόγια χωρίς φωτισμό των πραγματικών προκλήσεων, επίκληση του μέλλοντος και επιστροφή σε κακές συνήθειες του παρελθόντος.

Μετρήστε οπισθοχωρήσεις: κορόνες και ακραίες εκφράσεις, αφισορρύπανση (προερχόμενη κυρίως από την παράταξη που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί, αν όχι τη «νέα Ελλάδα», για την οποία πολλοί ερίζουν, πάντως τη «νέα προοδευτική σελίδα»), προσωποποίηση, τόσο σε επίπεδο αρχηγών όσο και υποψηφίων, άρνηση του συγκεκριμένου, τόσο για τα τοπικά ζητήματα όσο και για τα ευρωπαϊκά, που είναι οι μεγάλοι χαμένοι, ή μάλλον οι μεγάλοι αποσιωπημένοι, της εκλογικής εκστρατείας.

Συνισταμένη όλων αυτών ήταν η πόλωση, απότοκο της γενικότερης συγκυρίας και του οιονεί «δημοψηφισματικού» χαρακτήρα που προσέδωσαν στη διπλή αναμέτρηση, προβάλλοντας η καθεμία τα στοιχεία που τη συμφέρουν, τόσο η συμπολίτευση (και κυρίως το μικρότερο συμπράττον κόμμα) όσο και η αξιωματική αντιπολίτευση (με πρωτεργάτριες τις πιο ακραίες συνιστώσες της). Πόλωση η οποία σε μεγάλο βαθμό εξουδετέρωσε το δυνάμει θετικό στοιχείο αυτών των εκλογών, την αποκομματικοποίηση και τη «συνασπιστική» τάση (καμιά σχέση με τον παλιό «Συνασπισμό») των τοπικών εκλογών.

Πράγματι πολλοί υποψήφιοι, ακόμα και γνωστού παρελθόντος, διαγκωνίζονται να προβληθούν ως υπερκομματικοί και «ανεξάρτητοι» και πράγματι πολλοί συνδυασμοί συντίθενται από πρόσωπα προερχόμενα από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Ομως, φοβούμαι ότι αυτή η εξέλιξη, που θα μπορούσε να αποτελέσει τον σπόρο ανανέωσης του πολιτικού προσωπικού και ίσως και του πολιτικού συστήματος, είναι καταδικασμένη να εγγραφεί στη συνείδηση των πολιτών και στην πολιτική Ιστορία της χώρας ως απλός τακτικισμός.

Ιδού λοιπόν η αντιφατική και ανησυχητική εξέλιξη που αναδεικνύουν αυτές οι «ενδιάμεσες» εκλογές, εγγράφοντάς τη μάλιστα ήδη στο γονίδιο των επόμενων και «βαρύτερων» αναμετρήσεων: σε εποχή που τόσο οι συνθήκες (ανάγκη ευρέως συμφωνημένης και αποδεκτής εξόδου από την κρίση) όσο και οι πολιτικές εξελίξεις (αποδιάρθρωση του δικομματισμού) ωθούν σε συνεργασίες και συμπράξεις ετερογενών δυνάμεων για να κυβερνηθεί η χώρα και να δοθούν απαντήσεις στα συνεχιζόμενα προβλήματά της, σχεδόν όλες οι πολιτικές δυνάμεις ανεβάζουν τους τόνους και κομματικοποιούν τα διλήμματα, καθιστώντας πιο δύσκολες τόσο τις μελλοντικές συνεργασίες όσο και τις αναγκαίες λύσεις.

Η διπλή αναμέτρηση του φετινού Μαΐου θα μπορούσε, αν έλειπε το καθοριστικό στοιχείο της γενικευμένης πόλωσης, να προσφέρει την ευκαιρία εκτόνωσης της σωρευμένης έντασης, εμφάνισης στο προσκήνιο μιας νέας γενιάς στελεχών και σκιαγράφησης των συσπειρώσεων του κοντινού μέλλοντος. Αν βάλει κανείς τον φακό του εκλογικού φυσιοδίφη πάνω στον χάρτη της χώρας, θα μπορέσει ίσως να βρει, μέσα από τα αποτελέσματα της πρώτης Κυριακής, την εκμετάλλευση κάποιων από αυτές τις ευκαιρίες.

Χωρίς φακό και χωρίς ειδικές γνώσεις, όμως, η εικόνα είναι θολή, η μάχη μεταξύ δημιουργικότητας και διάλυσης παραμένει σκληρή, η αβεβαιότητα είναι αυξημένη, καθώς σε όλα τα άλλα προβληματικά στοιχεία προστέθηκε η ακόμα βαθύτερη αποκοπή της πρωτεύουσας από την υπόλοιπη χώρα. Το γεγονός ότι η στρατηγική πόλωσης δείχνει να δικαιώνει τους βασικούς υποκινητές της, κάθε άλλο παρά την καθιστά αυτομάτως επιλογή υπέρ του εθνικού συμφέροντος.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.