[Κιόσκι] Τα άβαταρ του ευρωπαϊκού φασισμού

Ο ένας, ο Μπέπε Γκρίλο, απειλεί με πρόστιμα τους βουλευτές του κόμματός του που δεν πειθαρχούν στις εντολές του και προγράφει δημοσιογράφους. Ο άλλος, ο Ζαν Λικ Μελανσόν, απαγορεύει στους συντάκτες της Μοντ και της Λιμπερασιόν να καλύπτουν την προεκλογική του εκστρατεία επειδή θεωρεί ότι τον υπονομεύουν. Ο πρώτος παρουσιάζεται ως ο ορμητικός εκφραστής της αντισυστημικής Αριστεράς στην Ιταλία, ο δεύτερος ως ο ανυπότακτος ηγέτης της ριζοσπαστικής Αριστεράς στη Γαλλία. Και οι δύο θέλουν να αλλάξουν αυτή την κάλπικη Ευρώπη, ονειρεύονται μεγάλες ανατροπές και λαϊκά κινήματα που θα σαρώσουν τα πάντα στο πέρασμά τους. Αλλά πώς μπορεί κανείς να κάνει καλύτερο τον κόσμο όταν φλερτάρει με τον αυταρχισμό; Και πώς γίνεται αυτός ο επικίνδυνος ιός να προσβάλλει τόσο βάναυσα τον οργανισμό της Αριστεράς στις διάφορες επαναστατικές εκδοχές της;

Το ερώτημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια χώρα όπου η λατρεία της κομμουνιστικής Αριστεράς στον Στάλιν θεωρείται απολύτως φυσιολογική. Ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον, όμως, έχει η σκληρή κριτική που ασκείται σε αυτές τις εκδηλώσεις ανελευθερίας από εκείνο το τμήμα της Αριστεράς που δεν δέχεται εκπτώσεις στη δημοκρατία. Μιλώντας στην Κοριέρε ντέλα Σέρα, ο υποψήφιος του Σοσιαλιστικού Κόμματος στις ευρωεκλογές Μάρτιν Σουλτς είπε το αυτονόητο: ότι συμπεριφορές σαν αυτή του Μπέπε Γκρίλο έχουν επιδείξει πρόσωπα όπως ο Στάλιν ή ο Τσάβες. Σε συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν, ο ιταλός διανοούμενος Ραφαέλε Σιμόνε σημειώνει ότι ο τρόπος που πολιτεύεται ο Ζαν Λικ Μελανσόν είναι φασιστικός, ενώ επισημαίνει ότι αυτό που εκφράζει κυρίως δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας αριστερός λαϊκισμός.

Η δημοκρατία επομένως δεν πιέζεται μόνο από τον δεξιό λαϊκισμό αλλά και από έναν αριστερό, που διατείνεται ότι οι κανόνες της μπορούν να εφαρμόζονται α λα καρτ. Είναι λάθος, όμως, να πιστέψει κανείς ότι πρόκειται για καινούργιο φαινόμενο. Ο συγγραφέας του «Μειλίχιου τέρατος» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις) υπενθυμίζει ότι η ρίζα του φαινομένου βρίσκεται στο παρελθόν της Ευρώπης. Τα πιο σημαντικά λαϊκιστικά κινήματα, υπογραμμίζει, γεννήθηκαν σε χώρες οι οποίες στο παρελθόν γνώρισαν διάφορους τύπους φασισμού. Τα σύγχρονα λαϊκιστικά κινήματα είναι προϊόντα των παλιών φασισμών, είναι άβαταρ του αιώνιου ευρωπαϊκού φασισμού. Και γι’ αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνα.

Ο Ραφαέλε Σιμόνε λέει και κάτι ακόμη: ότι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του λαϊκισμού είναι η κατασκευή ενός εχθρού. Για τους φασίστες, ο εσωτερικός εχθρός ήταν οι κομμουνιστές και οι Εβραίοι, ενώ ο εξωτερικός ήταν οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Σήμερα, ο εσωτερικός εχθρός είναι οι ξένοι και ο εξωτερικός η Ευρώπη. Και τότε και τώρα, οι σειρήνες του λαϊκισμού διαβάζουν την ίδια παρτιτούρα.