[Διαστάσεις] Δημοκρατία Ποτέμκιν

Σε δώδεκα ημέρες θα αρχίσουν οι ευρωεκλογές, από τις οποίες θα αποφασιστεί η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τα επόμενα πέντε χρόνια. Αλλά έξι στους δέκα Ευρωπαίους λένε ότι δεν δίνουν δεκάρα. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση που έγινε τον Απρίλιο σε 9.000 άτομα από 12 χώρες (στις οποίες δεν περιλαμβάνεται η Ελλάδα), μόλις το 35% έχει αποφασίσει να ψηφίσει. Το ποσοστό αυτό είναι πολύ μικρότερο από το 43% που ψήφισε το 2009 (και ήταν ήδη μικρό). Με άλλα λόγια, η αποχή θα σπάσει όλα τα ρεκόρ. Τα ευρω-ντιμπέιτ δεν φαίνεται να έπεισαν τους πολίτες ότι αυτά που συζητούνται και αποφασίζονται στις Βρυξέλλες και στο Στρασβούργο αφορούν την καθημερινή τους ζωή.

Λογικά, η ευθύνη γι’ αυτή την αδιαφορία ανήκει στους ηγέτες. Και όσο πιο ισχυρός ο ηγέτης, τόσο μεγαλύτερη η ευθύνη. Πάνω που πήγαμε να τα ρίξουμε όμως όλα στην καγκελάριο και να ξεμπερδεύουμε, έρχεται το δεύτερο εύρημα της έρευνας: ο πιο δημοφιλής ηγέτης στην Ευρώπη είναι η Μέρκελ (51%) και ακολουθεί ο Κάμερον (35%). Τελευταίος έρχεται, φυσικά, ο Φρανσουά Ολάντ (20%). Δεν είναι περίεργο που τον κάλεσε χθες η καγκελάριος σε ρομαντική κρουαζιέρα στη Βαλτική για να του μεταδώσει λίγη από την αύρα της.

Κάτι άλλο πρέπει λοιπόν να φταίει για το διογκούμενο ρεύμα του ευρωσκεπτικισμού και της ευρωαδιαφορίας. Η λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν έχει ταυτιστεί στα μάτια των ψηφοφόρων με τον εκδημοκρατισμό της Ενωσης. Και ο λόγος είναι προφανής: δεν λαμβάνονται εκεί οι μεγάλες αποφάσεις. Ακόμη και το όνομα του επόμενου προέδρου της Κομισιόν μπορεί να μην αποφασιστεί από το σώμα αυτό – αν δεν το επιτρέπουν οι συσχετισμοί -, αλλά να είναι προϊόν συμβιβασμού μεταξύ των ηγετών. Η συνθήκη της Λισαβόνας χαρακτηρίζει την ΕΕ «αντιπροσωπευτική δημοκρατία». Στην πραγματικότητα, λέει ο γάλλος ερευνητής Αντουάν Βοσέ, οι δημοκρατικοί θεσμοί της Ευρώπης μοιάζουν με τα ψεύτικα χωριά που έστηνε ο Ποτέμκιν για να κολακεύει τους αξιωματούχους από τη Μόσχα. Ζούμε σε μια «δημοκρατία Ποτέμκιν».

Σε ποιον ανατέθηκε η αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης; Στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Από ποιον περιμένουμε να κάνει την κρίσιμη κίνηση μετά τις ευρωεκλογές; Από τον Μάριο Ντράγκι. Ποιος κάνει τις διαπραγματεύσεις με τις κυβερνήσεις για την εφαρμογή των προγραμμάτων ανασυγκρότησης των οικονομιών τους; Η τρόικα. Είναι καιρός λοιπόν αυτά τα ανεξάρτητα ή ημιανεξάρτητα όργανα – μαζί με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο – να μπουν στο πολιτικό παιχνίδι γράφει ο Βοσέ στο βιβλίο του «Ο εκδημοκρατισμός της Ευρώπης» (εκδ. Seuil). Να τους αναγνωρίσουμε τη σημασία που πραγματικά έχουν.

Στην Ελλάδα έχουμε ένα επιπλέον πρόβλημα: μετατρέψαμε τις ευρωεκλογές σε στοίχημα για την επιβίωση ή την πτώση της κυβέρνησης. Ενώ το βράδυ των εκλογών σε όλες τις άλλες χώρες θα μετρούν τη δύναμη των ευρωσκεπτικιστών, το πρώτο μέλημα για τα ελληνικά κόμματα θα είναι αν το άθροισμα των ποσοστών της ΝΔ και της Ελιάς είναι μικρότερο ή μεγαλύτερο από εκείνο του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό μπορεί βέβαια να περιορίσει εδώ την αποχή. Αλλά θα είναι για τον λάθος λόγο.