[Κιόσκι] Μια πραγματικότητα σε διαρκή εξέλιξη

Oταν το 1988 άνοιξε για πρώτη φορά τις πύλες της η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου του Τορίνο, ένας από τους διοργανωτές ζήτησε από τον ρώσο ποιητή Γιόζεφ Μπρόντσκι να μάθει τη γνώμη του για το εγχείρημα. «Μια έκθεση βιβλίου είναι σκέτη τρέλα» του απάντησε εκείνος. «Αλλά μην ανησυχείτε, το Τορίνο είναι μια χαρά πόλη για τρελούς». Το επεισόδιο αυτό θυμήθηκε η Ρεπούμπλικα με αφορμή τα εγκαίνια της φετινής έκθεσης. Το εγχείρημα, επισημαίνει η ιταλική εφημερίδα, μοιάζει όλο και πιο τρελό. Εχει νόημα να γιορτάζεται το βιβλίο σε μια χώρα όπου διαβάζουν όλο και λιγότεροι;

Μια στιγμή όμως. Ηταν πράγματι κάποτε ο κόσμος ένας παράδεισος για το βιβλίο και τώρα έχει γίνει μια κόλαση; Ηταν αληθινά ένας κόσμος φιλαναγνωστών που μεταλλάχθηκε σε έναν κόσμο ο οποίος δεν ανοίγει βιβλίο; Και πώς περάσαμε από τον αστερισμό της ανάγνωσης στον αστερισμό της αδιαφορίας για την τέχνη του λόγου; Ή μήπως αναμασάμε και σ’ αυτήν την περίπτωση εκείνο το παλιό κλισέ που λέει ότι η παλιότερη γενιά είναι καλύτερη από την επόμενη;

Η Σουζάνα Ταμάρο (βιβλία της έχουν κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ωκεανίδα, Πατάκη και Αιώρα) αποφεύγει την παγίδα του εξωραϊσμού του παρελθόντος. Η ιταλίδα συγγραφέας είναι 57 χρονών, αισθάνεται να μεγαλώνει, ταράζεται καμιά φορά από τον κυνισμό των νέων ανθρώπων. Αλλά ακόμη κι αν στη δική της γενιά βασίλευε ο ιδεαλισμός, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είχε τους δικούς της εφιάλτες και τις δικές της αποτυχίες και τις δικές της ματαιώσεις. Κι έπειτα, σημασία δεν έχει εάν οι άνθρωποι διαβάζουν λιγότερο ή περισσότερο από παλιά. Σημασία έχει ότι διαβάζουν διαφορετικά. Οι ανθρώπινες κοινωνίες δεν είναι μονολιθικές, αλλά μια πραγματικότητα σε διαρκή εξέλιξη.

«Ναι, διαβάζαμε περισσότερα βιβλία και βλέπαμε περισσότερο κινηματογράφο τέχνης. Αλλά ποιος μπορεί να ξεχάσει την σχεδόν απόλυτη ανία που νιώθαμε στις κινηματογραφικές μας βραδιές;» διερωτάται η Ταμάρο στην Κοριέρε Ντέλα Σέρα γράφοντας για την Εκθεση του Τορίνο. Τα χρόνια της δικής της εφηβείας δεν ήταν καλύτερα από τα σημερινά, απλά ήταν απαίσια με διαφορετικό τρόπο. Υπήρχε πολλή οργή εκείνα τα χρόνια. Και από αυτήν την οργή δεν γεννήθηκε ο υπέροχος κόσμος που ονειρεύονταν οι νέοι της εποχής, αλλά ένας κόσμος ισοπεδωτικός και ισοπεδωμένος. Ενας κόσμος που δικαιολογεί την οργή των σημερινών νέων.

Ασφαλώς υπάρχει και μια πιο φωτεινή ανάγνωση του κόσμου από αυτήν της Σουζάνα Ταμάρο. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να μαγεύονται από τη γνώση και να συγκινούνται από τον επεξεργασμένο λόγο. Και θα συνεχίσουν να διαβάζουν είτε έχουν μπροστά τους ένα βιβλίο είτε την οθόνη ενός υπολογιστή.