[Διαστάσεις] Το χαρτί του χάους

Ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος θα γίνει λοιπόν για την Ουκρανία; Η προειδοποίηση που απηύθυνε πριν από λίγο καιρό ο πρωθυπουργός της χώρας έγινε δεκτή με ειρωνικά χαμόγελα. Αυτό το ενδεχόμενο είναι πράγματι απίθανο. Αλλά τα όσα συμβαίνουν στην περιοχή είναι εξαιρετικά επικίνδυνα. Και δεν έχουν βέβαια σχέση με τα παραμύθια που μας σερβίρει τόσο καιρό η ρωσική προπαγάνδα (και όσοι την αναπαράγουν), για τους ακροδεξιούς που δήθεν κυβερνούν στο Κίεβο και τις απειλές που δέχονται οι ειρηνικοί ρωσόφωνοι κάτοικοι των ανατολικών περιοχών. Το κλειδί για την κατανόηση της σύγκρουσης στην Ουκρανία είναι η προσπάθεια της Μόσχας να επανακαθορίσει τη θέση της στον πλανήτη. Χθες το μεσημέρι, το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δεν κατακεραύνωνε τόσο την κυβέρνηση του Κιέβου όσο τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ενωση που με την «καταστροφική» πολιτική τους την υποστηρίζουν.

Ο Ρότζερ Κόεν αναπαρήγαγε χθες στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ένα μέρος μιας ανάλυσης που έγραψε πρόσφατα στην «Ιζβέστια» ο Σεργκέι Καραγκανόφ, καθηγητής στην Ανώτατη Σχολή Οικονομικών της Μόσχας και ειδικός για τη ρωσική εξωτερική πολιτική. Κατά την άποψή του, η ρήξη ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση οφείλεται στην άρνηση της δεύτερης να δώσει τέλος στον Ψυχρό Πόλεμο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Τα τελευταία 25 χρόνια, η Ρωσία αντιμετωπίστηκε ως μια ηττημένη δύναμη και της επιβλήθηκε μια ήπια εκδοχή της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Μπορεί να μην υπήρξε προσάρτηση εδαφών και να μην προβλήθηκαν απαιτήσεις για αποζημιώσεις όπως συνέβη με τη Γερμανία μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά η Ρωσία προειδοποιήθηκε με σαφήνεια ότι ο ρόλος της στον κόσμο θα είναι περιορισμένος. Η πολιτική αυτή, γράφει ο Καραγκανόφ, προκάλεσε ένα είδος συνδρόμου της Βαϊμάρης σε μια μεγάλη χώρα, που είδε να καταπατώνται η αξιοπρέπεια και τα συμφέροντά της.

Αυτό που ουσιαστικά καταλογίζει η Μόσχα στη Δύση είναι ότι επιδίωξε με αλαζονικό τρόπο να επεκτείνει τις ιδέες της και τις αρχές της στην παλιά σοβιετική σφαίρα επιρροής. Το αποκορύφωμα ήταν η απόπειρα οικονομικής «προσάρτησης» της Ουκρανίας, μιας χώρας που τα μισά της εδάφη ανήκαν μέχρι πριν από έναν αιώνα στη «νέα Ρωσία» και που μια στρατηγική χερσόνησός της (η Κριμαία) ήταν δωρεά του Νικήτα Χρουστσόφ. Αυτή την ακραία ταπείνωση δεν μπορούσε να τη δεχθεί ο σημερινός τσάρος της Ρωσίας, που θέλει να μείνει στην Ιστορία ως ο άνθρωπος που αποκατέστησε τις αδικίες εις βάρος της χώρας του. Ακολουθώντας λοιπόν μια  συνταγή που έχει δοκιμάσει ήδη με επιτυχία στη Γεωργία και στη Μολδαβία, έπαιξε – όπως έγραψε χθες στο κύριο άρθρο της η «Μοντ» – το χαρτί του χάους. Εσπειρε την αποσταθεροποίηση για να επιβάλει την ομοσπονδιοποίηση. Και γιόρτασε την επιτυχία του με μια πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση α λα παλαιά στην Κόκκινη Πλατεία.

Εν μέσω αυτής της στρατηγικής αντιπαράθεσης, υπάρχουν οι πολίτες. Στο Κίεβο, ονειρεύονται τη δημοκρατία. Στο Χάρκοβο και στο Ντονέτσκ, φαντασιώνονται ένα νέο αντιφασιστικό αγώνα. Η προσέγγισή τους μοιάζει όλο και πιο δύσκολη.