[Εναλλακτικά] Η παγίδα της κυκλικότητας

ΠΟΙΟΣ θα το πίστευε; Τέσσερα χρόνια – και όχι μια εικοσαετία, όπως έλεγαν διάφοροι! – κράτησε το εμπάργκο των αγορών στην Ελλάδα. Να το πούμε διαφορετικά: υποτίθεται, σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις του Μνημονίου, ότι θα βγαίναμε στις αγορές στο τέλος του 2012. Τελικά, βγήκαμε με καθυστέρηση δεκαέξι μηνών. Σε ψύχραιμη αναδρομική θεώρηση, δεν είναι τραγικό. Είναι το διάστημα μεταξύ Οκτωβρίου 2011 και Ιουνίου 2012 – ένα οκτάμηνο όπου, με εξαίρεση το PSI, δεν έγινε τίποτα επί της ουσίας – συν οκτώ μήνες ακόμη. Το ένα οκτάμηνο έχει να κάνει με το ξεχαρβάλωμα της ελληνικής πολιτικής. Το άλλο με την καθυστέρηση να πάρουν τα πράγματα πάλι μπρος. Γιατί η νέα κυβέρνηση που βγήκε από τις κάλπες του Ιουνίου του 2012 έκανε πέντε μήνες να αρχίσει να νομοθετεί. Αρα τι λέμε;

Εκ των υστέρων, δεν είμαστε και τόσο εκτός τροχιάς. Η απόκλιση είναι μικρότερη από την εντύπωση που έχει δημιουργηθεί. Φαίνεται και από την υπεραντίδραση των αγορών. Το να θέλεις να μπεις σε ένα ομόλογο πενταετίας, σημαίνει ότι πιστεύεις ότι σε μία πενταετία η χώρα αυτή θα υπάρχει και θα πληρώνει. Υποτίθεται – και πάλι – ότι μετά το PSI με τις απώλειες της τάξεως του 70% για αυτούς που είχαν τα ομόλογα εκείνα, θα κάναμε πάρα πάρα πολύ καιρό να ξαναβγούμε στις αγορές. Μιλάμε δηλαδή για αργεντινοποίηση. Δεν ίσχυσε. Γιατί;

Για δύο λόγους.

Λόγος πρώτος: όλοι αυτοί που υποτίμησαν τον κίνδυνο της κρίσης, υπερτίμησαν τις συνέπειές της. Είναι ιθαγενείς και η εσφαλμένη εκτίμηση έχει να κάνει με επιπολαιότητα και ασχετοσύνη. Εχει επίσης να κάνει με το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει άγνοια της κυκλικότητας της οικονομίας. Από το 1980, ίσως και από το 1974 και μετά, η οικονομία ήταν μια γραμμή ανοδική. Αλλοτε η άνοδος ήταν πιο ήπια και άλλοτε πολύ πιο απότομη. Κάθοδος όμως δεν υπήρξε. Κάποια φρεναρίσματα μόνο ή επιβραδύνσεις. Αν δεν ξέρεις από κυκλικότητα, νομίζεις ότι από την ώρα που η οικονομία γύρισε θα πηγαίνει μόνο κάτω. Λάθος.

Λόγος δεύτερος: η συμμετοχή μας στην ευρωζώνη. Χωρίς την ΕΚΤ, το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες και το Παρίσι να μας τραβάνε – άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο – τα αφτιά, αλλά να μας στηρίζουν, θα ήμασταν ακόμη Μπουένος Αϊρες. Δηλαδή εκτός αγορών. Αυτό καλό είναι να το σκεφτούν κάποιες πολιτικές δυνάμεις, ιδίως δε η Αριστερά, που φλερτάρουν με τα περί δραχμής. Πρόκειται για εγκληματικό λάθος. Αλλά και για σφάλμα στρατηγικής.

Οπως ξαναβγαίνουμε στις αγορές, έτσι θα έρθουν και τα υπόλοιπα. Ιδίως δε η ανάπτυξη που είναι όμως συνάρτηση μεταρρυθμίσεων – να σπάσουν όλες οι κρυπτομονοπωλιακές δομές – και μιας ελαστικής αγοράς εργασίας. Το συμπέρασμα πάντως είναι: ανήκομεν όχι εις την Δύσιν, αλλά εις την ευρωζώνη.